Lab 2 — เติมของที่ scaffold ไม่ให้ แล้วเขียน prompt ให้ AI ทำได้ครบ

แผนที่ของ Lab: เปิดแผนกใหม่ แล้วเติมของที่ชุดสำเร็จรูปไม่ให้

ร้านเรามีบทความ 6 ชิ้นแล้ว แต่ยังไม่มีการแบ่งหมวด · วันนี้เราจะเปิดแผนกหมวดอาหาร เช่น "อาหารไทย" "Street Food" แล้วให้บทความแต่ละชิ้นอยู่ในหมวดได้
แต่ละขั้นของ Lab ตรงกับเรื่องที่เรียนมาทั้งวัน:

ขั้นที่สำคัญที่สุดคือ ขั้น 2–4 — สไลด์หน้า 57 บอกว่าจุดประสงค์ของ Lab นี้คือได้เห็นว่า "ถ้าใส่ NOT NULL (กฎของตู้ว่าช่องนี้ห้ามว่าง) ครบ การบันทึกแบบข้ามการตรวจจะพังที่ชั้น DB ไม่ใช่ชั้น model" · ภาษาคน: ต่อให้ใครหลบคนดูแลสต็อกได้ ตัวตู้ก็ยังไม่ยอมรับแฟ้มเสีย

ขั้น 0 — เตรียมร้านก่อนเริ่ม

เปิด terminal สองแท็บในโฟลเดอร์ wongnok_blog · แท็บแรกเปิดร้าน แท็บที่สองไว้พิมพ์คำสั่ง (เหมือน Lab 1)

# แท็บที่ 1 — เปิดร้าน (ปล่อยค้างไว้ทั้ง Lab)
$ bin/rails server

# แท็บที่ 2 — เช็คว่างานเก่าถูกเก็บเข้า git หมดแล้ว (ไม่ขึ้นอะไรเลย = สะอาด)
$ git status --short

ทำไมต้องสะอาด: ระหว่าง Lab เราจะใช้ git diff ดูว่าแต่ละขั้นเปลี่ยนอะไร · ถ้ามีของค้างจากบทก่อนจะปนกันจนอ่านไม่ออก · ถ้ายังมีของค้าง ให้ git add . && git commit -m "ก่อน Lab 2" ก่อน

The name 'Category' is either already used in your application or reserved by Ruby on Rails. Please choose an alternative or use --skip-collision-check or --force to skip this check and run this generator again.

ขั้น 1 — scaffold: ขอชุดเปิดแผนกสำเร็จรูปหนึ่งชุด

สั่งคำสั่งเดียวกับสไลด์ · ขอแผนก Category ที่แฟ้มแต่ละแผ่นมีสองช่อง: name (ชื่อหมวด) กับ slug (ชื่อสั้นภาษาอังกฤษสำหรับใส่ใน URL เช่น street-food — เคยเจอใน บท 112) · ผลจริง:

$ bin/rails generate scaffold Category name:string slug:string
      invoke  active_record
      create    db/migrate/20261104120835_create_categories.rb
      create    app/models/category.rb
      invoke    test_unit
      create      test/models/category_test.rb
      create      test/fixtures/categories.yml
      invoke  resource_route
       route    resources :categories
      invoke  scaffold_controller
      create    app/controllers/categories_controller.rb
      invoke    tailwindcss
      create      app/views/categories
      create      app/views/categories/index.html.erb
      create      app/views/categories/edit.html.erb
      create      app/views/categories/show.html.erb
      create      app/views/categories/new.html.erb
      create      app/views/categories/_form.html.erb
      create      app/views/categories/_category.html.erb
      invoke    resource_route
      invoke    test_unit
      create      test/controllers/categories_controller_test.rb
      invoke    helper
      create      app/helpers/categories_helper.rb
      invoke      test_unit
      invoke    jbuilder
      create      app/views/categories/index.json.jbuilder
      create      app/views/categories/show.json.jbuilder
      create      app/views/categories/_category.json.jbuilder

ชุดเดียวกับที่อ่านทีละไฟล์ไปแล้วในบท 118 (คราวนี้ไม่มีช่อง description) · ไม่ต้องอ่านทุกบรรทัด — ทวนแค่ว่าแต่ละกลุ่มคือใครในร้าน:

• db/migrate/…_create_categories.rb — ใบสั่งช่างต่อลิ้นชักใหม่ชื่อ categories (เลขหน้าชื่อไฟล์ของคุณจะต่าง)
• app/models/category.rb — คนดูแลสต็อกของแผนกนี้
• route resources :categories — พนักงานต้อนรับได้รายการใหม่ 8 เส้น (บท 101)
• categories_controller.rb + app/views/categories/*.html.erb — หัวหน้าเชฟกับคนจัดจานของแผนก
• test/… · *.json.jbuilder — ไฟล์เทส กับแบบจัดจานเป็นข้อมูล JSON · วันนี้ยังไม่แตะ (เทสอยู่ Day 4) · tailwindcss โผล่เพราะเราสร้างแอปด้วย --css=tailwind

ต่อลิ้นชักจริง (ผลจริง):

$ bin/rails db:migrate
== 20261104120835 CreateCategories: migrating =================================
-- create_table(:categories)
   -> 0.0091s
== 20261104120835 CreateCategories: migrated (0.0091s) ========================

เปิดดูใบสั่งช่างกับคนดูแลสต็อกที่ได้มา — นี่คือไฟล์จริงสองไฟล์ ไม่ได้ตัดอะไรออก:

# db/migrate/20261104120835_create_categories.rb
class CreateCategories < ActiveRecord::Migration[8.1]
  def change
    create_table :categories do |t|
      t.string :name
      t.string :slug

      t.timestamps
    end
  end
end

# app/models/category.rb
class Category < ApplicationRecord
end

• t.string :name · t.string :slug — ต่อช่องสองช่องบนแฟ้ม · ไม่มี null: false = ช่องนี้ว่างก็ได้
• t.timestamps — ต่อช่อง created_at กับ updated_at (เวลาสร้าง · เวลาแก้ล่าสุด) ให้เอง (บท 108)
• ไม่มี index ที่ slug (index = ป้ายแท็บเรียงตัวอักษรในลิ้นชัก · บท 109) และไม่มีกฎ "ห้ามซ้ำ" = slug ซ้ำกันกี่แผ่นตู้ก็รับ
• class Category < ApplicationRecord แล้ว end เลย = คนดูแลสต็อกที่ไม่ตรวจอะไรเลย

เทียบกับ Go: ฝั่ง Go ไม่มีคำสั่งแบบนี้ — ใน Gin คุณเขียน handler ทีละตัว เขียน struct เอง และเขียน migration ของ goose เอง (บท 31) · ข้อดีคือทุกบรรทัดคุณตั้งใจเขียน · ข้อเสียคือช้า · scaffold กลับกัน: เร็วมาก แต่ทุกบรรทัดที่ได้คือ "ค่าตั้งต้นที่ไม่มีกฎ" ที่เราต้องอ่านเองว่าขาดอะไร

ลองใช้แผนกใหม่ในเบราว์เซอร์

ถ้าเปิดร้านค้างไว้ในแท็บแรก (ขั้น 0) เปิดได้เลย · ถ้ายังไม่ได้เปิด ผลตอนเปิดร้านจะหน้าตาแบบนี้ (ผลจริง · PID ของคุณจะต่าง):

$ bin/rails server
=> Booting Puma
=> Rails 8.1.4 application starting in development
=> Run `bin/rails server --help` for more startup options
Puma starting in single mode...
* Puma version: 8.0.2 ("Into the Arena")
* Ruby version: ruby 4.0.9 (2026-10-23 revision 3e93b23afc) +PRISM [arm64-darwin25]
*  Min threads: 3
*  Max threads: 3
*  Environment: development
*          PID: 55512
* Listening on http://127.0.0.1:3000
* Listening on http://[::1]:3000
Use Ctrl-C to stop

เปิด http://localhost:3000/categories จะเห็นหัวข้อ Categories กับปุ่ม New category แล้วทำตามนี้ทีละข้อ:

1. กด New category · กรอก Name = Street Food · Slug = street-food · กด Create Category → เห็น Category was successfully created.
2. สร้างอีกอัน: Name = Dessert · Slug = dessert
3. กด Edit ที่ Dessert · เปลี่ยน Name เป็น ขนมหวาน · กด Update → แก้ได้
4. เปิดหน้า Dessert (กด Show) แล้วกด Destroy this category · ยืนยัน → หายไปจากรายการ
5. สุดท้าย: กด New category แล้วกด Create เลย ไม่กรอกอะไรสักช่อง

ข้อ 5 บันทึกผ่าน ได้ข้อความ successfully created เหมือนกัน · ในหน้ารายการมีหมวดหนึ่งอันที่ Name กับ Slug ว่างเปล่า · ดูในสมุดบันทึกของแท็บที่เปิดร้าน จะเห็นบรรทัดนี้ (ผลจริง):

  Category Create (3.4ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "created_at", "updated_at") VALUES ('', '', '2026-11-04 12:10:36.852251', '2026-11-04 12:10:36.852251') RETURNING "id" /*action='create',application='WongnokBlog',controller='categories'*/

แปลเป็นภาษาคน: "ใส่แฟ้มใหม่ลงลิ้นชัก categories โดยช่อง name เป็น '' (ข้อความว่าง) ช่อง slug เป็น '' แล้วบอกเลข id ที่ได้กลับมา"

• INSERT INTO "categories" (…) = ใส่แฟ้มใหม่ลงลิ้นชักนี้ โดยกรอกช่องตามรายชื่อในวงเล็บ · VALUES (…) = ค่าของแต่ละช่องตามลำดับ (บท 107)
• RETURNING "id" = "ใส่เสร็จแล้วบอกเลขที่แฟ้มกลับมาด้วย" · /*action='create',…*/ ท้ายบรรทัด = ป้ายที่ Rails แปะบอกว่ามาจาก controller ไหน ตู้ไม่สนใจ ข้ามได้ (บท 113)

สังเกตว่าฟอร์มส่งช่องที่ไม่ได้กรอกมาเป็น '' ไม่ใช่ nil — จำจุดนี้ไว้ จะกลับมาเจอในขั้น 2

ขั้น 2 — validation: ให้คนดูแลสต็อกเริ่มตรวจแฟ้ม

เปิด app/models/category.rb แล้วแทนที่ทั้งไฟล์ด้วยโค้ดนี้ · เป็นกฎจากสไลด์หน้า 54 ที่แก้จุดพังไปหนึ่งจุด (ดูกล่องเตือนใต้โค้ด):

# app/models/category.rb
class Category < ApplicationRecord
  before_validation :fill_slug

  validates :name, presence: true, length: { maximum: 80 }
  validates :slug, presence: true, uniqueness: true,
                   format: { with: /\A[a-z0-9-]+\z/ }

  private

  def fill_slug
    self.slug = name.to_s.parameterize if slug.blank?
  end
end

• before_validation :fill_slug — "ก่อนตรวจแฟ้มทุกครั้ง ให้เรียก method fill_slug" (callback · บท 112)
• validates :name, presence: true, length: { maximum: 80 } — ชื่อห้ามว่าง และยาวไม่เกิน 80 ตัวอักษร (บท 110)
• validates :slug, presence: true, uniqueness: true, … — slug ห้ามว่าง · ห้ามซ้ำกับแผ่นอื่น · และต้องหน้าตาตรงแบบ
• format: { with: /\A[a-z0-9-]+\z/ } — ของในเครื่องหมาย /…/ คือ "แบบของตัวอักษร" (regex) · แบบที่ยอมรับ: \A = ต้นข้อความ · [a-z0-9-]+ = ตัวอังกฤษเล็ก ตัวเลข หรือขีด อย่างน้อยหนึ่งตัว · \z = ท้ายข้อความ → "ทั้งข้อความต้องมีแค่ตัวพวกนี้" · Street-Food (มีตัวใหญ่) หรือ ขนม ไม่ผ่าน
• private — method ที่อยู่ใต้คำนี้ใช้กันเองภายในแฟ้ม คนนอกเรียกไม่ได้ (บท 102)
• self.slug = name.to_s.parameterize if slug.blank? — "ถ้า slug ว่าง ให้เอาชื่อมาแปลงเป็น slug" · อ่านทีละท่อน: self.slug = = เขียนลงช่อง slug ของแฟ้มแผ่นนี้ (ต้องมี self. · บท 112) · to_s = แปลงเป็นข้อความ (ถ้า name เป็น nil จะได้ '' แทนการพัง) · parameterize แปลง "Noodle Soup" เป็น "noodle-soup" · blank? = ว่างไหม (nil หรือ '' หรือมีแต่ช่องว่าง ได้ true หมด)

2 errors prohibited this category from being saved:
Slug can't be blank
Slug is invalid

ลองกฎใหม่ใน console

เปิดครัวทดลอง bin/rails console ในแท็บที่สอง · เริ่มจากถามแผ่นว่างที่สร้างไว้ในขั้น 1 ก่อน (ผลจริง):

wongnok-blog(dev):001> old = Category.find_by(name: "")
  Category Load (1.8ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" WHERE "categories"."name" = '' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x0000000126793610
...
wongnok-blog(dev):002> old.valid?
  Category Exists? (1.5ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = '' AND "categories"."id" != 3 LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> false
wongnok-blog(dev):003> old.errors.full_messages
=> ["Name can't be blank", "Slug can't be blank", "Slug is invalid"]
wongnok-blog(dev):004> old.destroy
  TRANSACTION (1.6ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Destroy (3.7ms)  DELETE FROM "categories" WHERE "categories"."id" = 3 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.7ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x0000000126793610
 id: 3,
 name: "",
 slug: "",
 created_at: "2026-11-04 12:10:36.852251000 +0000",
 updated_at: "2026-11-04 12:10:36.852251000 +0000">

• บรรทัด 001 — SELECT "categories".* … WHERE "categories"."name" = '' LIMIT 1 = "ขอแฟ้มทุกช่องจากลิ้นชัก categories เฉพาะแผ่นที่ชื่อเป็นข้อความว่าง เอาแผ่นแรกแผ่นเดียว" · => #<Category… ตามด้วย ... คือ console ย่อผลให้สั้นเพราะเป็นการเก็บค่าลงตัวแปร (ไม่ได้พัง)
• บรรทัด 002 — Category Exists? คือกฎ uniqueness ทำงาน: "มีแผ่นอื่น ("id" != 3 = id ไม่ใช่ 3) ที่ slug เป็น '' ไหม" · SELECT 1 AS one … LIMIT 1 = ไม่ต้องหยิบแฟ้มมา แค่ตอบว่า "มีสักแผ่นไหม" (บท 113) · valid? ตอบ false = แฟ้มนี้ผิดกฎ
• บรรทัด 003 — ผิดสามข้อ · แฟ้มนี้นอนอยู่ในตู้ตั้งแต่ขั้น 1 — กฎใหม่ไม่ได้ย้อนไปตรวจแฟ้มเก่าให้ จะตรวจก็ต่อเมื่อมีคนสั่ง save หรือ valid?
• บรรทัด 004 — ทิ้งแผ่นเสียนี้ (DELETE FROM … WHERE id = 3 = "ดึงแฟ้มเลขที่ 3 ออกจากลิ้นชัก") · เลข id ของคุณอาจต่าง · บรรทัด TRANSACTION … BEGIN / COMMIT ที่ห่ออยู่ อธิบายในก้อนถัดไป

ต่อในครัวเดิม — ลองให้คนดูแลสต็อกตรวจแฟ้มใหม่หลายแบบ (ผลจริง):

wongnok-blog(dev):005> c = Category.new
=>
#<Category:0x00000001276a99d8
...
wongnok-blog(dev):006> c.valid?
  Category Exists? (2.5ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = '' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> false
wongnok-blog(dev):007> c.errors.full_messages
=> ["Name can't be blank", "Slug can't be blank", "Slug is invalid"]
wongnok-blog(dev):008> noodle = Category.create(name: "Noodle Soup")
  TRANSACTION (2.0ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Exists? (3.9ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = 'noodle-soup' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  Category Create (1.5ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "created_at", "updated_at") VALUES ('Noodle Soup', 'noodle-soup', '2026-11-04 12:10:59.846018', '2026-11-04 12:10:59.846018') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.9ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x00000001276a8d58
...
wongnok-blog(dev):009> noodle.slug
=> "noodle-soup"
wongnok-blog(dev):010> thai = Category.create(name: "อาหารไทย")
  TRANSACTION (2.1ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Exists? (3.8ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = '' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (0.8ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x00000001276a7458
...
wongnok-blog(dev):011> thai.errors.full_messages
=> ["Slug can't be blank", "Slug is invalid"]

• บรรทัด 008–009 — ไม่ได้ส่ง slug มา · callback เติมให้ก่อนตรวจ · ใน INSERT ช่อง slug เป็น 'noodle-soup' แล้ว · BEGIN … COMMIT = เปิดงานหนึ่งชุด แล้วยืนยันว่าลงตู้จริง (transaction · บท 111)
• บรรทัด 010–011 — ชื่อภาษาไทยแปลงเป็น slug ได้ข้อความว่าง (parameterize เก็บไว้แค่ตัวอังกฤษ ตัวเลข ขีด และขีดล่าง _ — เจอแล้วใน บท 112) · คราวนี้กฎ presence จับได้ · ROLLBACK = "ยกเลิก ไม่มีอะไรลงตู้" · หมวดภาษาไทยจึงต้องกรอก slug เอง

wongnok-blog(dev):012> thai = Category.create(name: "อาหารไทย", slug: "thai-food")
  TRANSACTION (2.2ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Exists? (4.3ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = 'thai-food' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  Category Create (1.5ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "created_at", "updated_at") VALUES ('อาหารไทย', 'thai-food', '2026-11-04 12:11:01.069190', '2026-11-04 12:11:01.069190') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (2.3ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x00000001276a6558
...
wongnok-blog(dev):013> thai.persisted?
=> true
wongnok-blog(dev):014> bad = Category.create(name: "Dessert", slug: "Dessert!!")
  TRANSACTION (2.1ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Exists? (9.5ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = 'Dessert!!' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.6ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x00000001276a4d98
...
wongnok-blog(dev):015> bad.errors.full_messages
=> ["Slug is invalid"]
wongnok-blog(dev):016> dup = Category.create(name: "ก๋วยเตี๋ยว", slug: "noodle-soup")
  TRANSACTION (2.3ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Exists? (4.4ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = 'noodle-soup' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.5ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x00000001276a3fd8
...
wongnok-blog(dev):017> dup.errors.full_messages
=> ["Slug has already been taken"]

• บรรทัด 012–013 — กรอก slug เองแล้วผ่าน · persisted? เป็น true = อยู่ในตู้แล้ว (บท 107)
• บรรทัด 014–015 — Dessert!! มีตัวใหญ่กับเครื่องหมาย ! → ไม่ตรงแบบ
• บรรทัด 016–017 — slug noodle-soup มีแล้ว → has already been taken = "มีคนใช้แล้ว" · สังเกตว่ากฎนี้ทำงานด้วยการถามตู้ก่อน (Category Exists?) แล้วค่อยตัดสิน — จำไว้ ขั้น 4 จะเห็นว่าทำไมสำคัญ

ประตูข้าง: บันทึกโดยไม่ให้ตรวจ

save(validate: false) = "เก็บแฟ้มนี้ลงตู้เลย ไม่ต้องผ่านคนดูแลสต็อก" (บท 111 เรียกว่าประตูข้าง) · โค้ดจริงที่ข้ามการตรวจแบบนี้มีหลายทาง เช่น สคริปต์ย้ายข้อมูล หรือ method อย่าง update_column · นี่คือคำสั่งในสไลด์หน้า 57:

wongnok-blog(dev):018> x = Category.new(name: "x")
wongnok-blog(dev):019> x.save(validate: false)
wongnok-blog(dev):020> x.slug

wongnok-blog(dev):018> x = Category.new(name: "x")
=>
#<Category:0x00000001276a3218
...
wongnok-blog(dev):019> x.save(validate: false)
  TRANSACTION (1.9ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Create (3.2ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "created_at", "updated_at") VALUES ('x', NULL, '2026-11-04 12:11:03.216417', '2026-11-04 12:11:03.216417') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (2.1ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> true
wongnok-blog(dev):020> x.slug
=> nil

สุดท้ายลองฟอร์มจริง: ในเบราว์เซอร์กด New category · Name = Rice Bowl · เว้น Slug ว่าง · กด Create → ได้ Category was successfully created. และ Slug เป็น rice-bowl (นี่คือจุดที่เวอร์ชัน ||= ของสไลด์พัง) · ส่วนฟอร์มว่างทั้งสองช่องแบบขั้น 1 ตอนนี้จะได้กล่องแดงกลับมาแทน

ขั้น 3 — constraint: สั่งช่างปรับตัวตู้ (แล้วช่างไม่ยอม)

ตอนนี้กฎอยู่ที่คนดูแลสต็อก (model) อย่างเดียว · เราจะให้ตัวตู้ (database) บังคับกฎเดียวกันด้วย: ช่อง name กับ slug ห้ามว่าง และ slug ห้ามซ้ำ · ของพวกนี้เปลี่ยนรูปทรงตู้ จึงต้องทำผ่านใบสั่งช่าง (migration) · สร้างใบเปล่าก่อน (ผลจริง):

$ bin/rails generate migration AddConstraintsToCategories
      invoke  active_record
      create    db/migrate/20261104121132_add_constraints_to_categories.rb

เปิดไฟล์ที่ได้ (ชื่อไฟล์ของคุณขึ้นต้นด้วยเลขต่างจากผม) แล้วแทนที่ทั้งไฟล์ด้วยโค้ดนี้ · ไม่ต้องใส่บรรทัดคอมเมนต์ชื่อไฟล์ — เลขบรรทัดใน error ด้านล่างนับจากโค้ดแบบนี้:

class AddConstraintsToCategories < ActiveRecord::Migration[8.1]
  def change
    change_column_null :categories, :name, false
    change_column_null :categories, :slug, false
    add_index :categories, :slug, unique: true
  end
end

• บรรทัด 3 change_column_null :categories, :name, false — "ช่อง name ของลิ้นชัก categories: ว่างได้ไหม? → false ไม่ได้" = ใส่ NOT NULL
• บรรทัด 4 — แบบเดียวกันกับช่อง slug
• บรรทัด 5 add_index :categories, :slug, unique: true — ติดป้ายแท็บเรียงตาม slug (บท 109) และ unique: true = "ป้ายเดียวกันห้ามมีสองแผ่น" · ตัวตู้จะตรวจเองทุกครั้งที่มีแฟ้มเข้า

สั่งช่างลงมือ (ผลจริง):

$ bin/rails db:migrate
== 20261104121132 AddConstraintsToCategories: migrating =======================
-- change_column_null(:categories, :name, false)
   -> 0.0032s
-- change_column_null(:categories, :slug, false)
bin/rails aborted!
StandardError: An error has occurred, this and all later migrations canceled: (StandardError)

PG::NotNullViolation: ERROR:  column "slug" of relation "categories" contains null values
…/db/migrate/20261104121132_add_constraints_to_categories.rb:4:in 'AddConstraintsToCategories#change'
…/bin/rails:4:in '<main>'

Caused by:
ActiveRecord::NotNullViolation: PG::NotNullViolation: ERROR:  column "slug" of relation "categories" contains null values (ActiveRecord::NotNullViolation)
…/db/migrate/20261104121132_add_constraints_to_categories.rb:4:in 'AddConstraintsToCategories#change'
…/bin/rails:4:in '<main>'

Caused by:
PG::NotNullViolation: ERROR:  column "slug" of relation "categories" contains null values (PG::NotNullViolation)
…/db/migrate/20261104121132_add_constraints_to_categories.rb:4:in 'AddConstraintsToCategories#change'
…/bin/rails:4:in '<main>'
Tasks: TOP => db:migrate
(See full trace by running task with --trace)

อ่านทีละส่วน (ข้อความยาว แต่ใจความอยู่สามจุด):

• -- change_column_null(:categories, :name, false) -> 0.0032s — งานแรกเสร็จ · งานที่สองไม่มีเวลาต่อท้าย = พังตรงนี้ · this and all later migrations canceled = "ใบนี้และใบที่ต่อคิวอยู่ถูกยกเลิกหมด"
• PG::NotNullViolation: … column "slug" of relation "categories" contains null values — ข้อความจาก PostgreSQL (PG:: นำหน้า = มาจากตัวตู้): "ช่อง slug ของลิ้นชัก categories มีแฟ้มที่ไม่มีค่าอยู่" (relation = ชื่อเรียกตารางของ PostgreSQL)
• …add_constraints_to_categories.rb:4 — บรรทัด 4 ของใบสั่งช่าง คือบรรทัด slug พอดี · บรรทัด …/bin/rails:4 ข้างล่างคือตัวคำสั่งที่เราพิมพ์ ข้ามได้ · ส่วน Caused by: คือข้อความเดียวกันที่ถูกห่อซ้ำหลายชั้น อ่านชั้นแรกพอ

ตัวการคือแผ่น x จากประตูข้างในขั้น 2 · แล้วงานแรก (ช่อง name) ที่เสร็จไปแล้วล่ะ? ดูสถานะของใบสั่งช่าง (ผลจริง):

$ bin/rails db:migrate:status

database: w119

 Status   Migration ID    Migration Name
--------------------------------------------------
   up     20261104113601  Create posts
   up     20261104113603  Add published and views to posts
   up     20261104113604  Create users
   up     20261104113606  Add user to posts
   up     20261104113607  Create comments
   up     20261104120835  Create categories
  down    20261104121132  Add constraints to categories

ใบสุดท้ายเป็น down = ยังไม่ได้ทำ · งานแรกที่เสร็จไปแล้วก็ถูกยกเลิกด้วย เพราะ Rails ห่อทั้งใบสั่งช่างไว้ใน transaction (ทำทั้งหมด หรือไม่ทำเลย · บท 111) — ตู้กลับไปเหมือนก่อนสั่งทุกอย่าง
(บรรทัด database: w119 คือฐานข้อมูลทดลองของผม — ของคุณจะเป็นชื่อแบบ wongnok_blog_development · บรรทัด up ของคุณอาจมากกว่านี้ถ้าทำภารกิจของบทก่อน ๆ ไว้)

หาแฟ้มที่ผิดกฎใหม่ แล้วจัดการก่อน (ผลจริง · เปิด console ใหม่ได้):

wongnok-blog(dev):001> Category.columns_hash["name"].null
=> true
wongnok-blog(dev):002> Category.where(slug: nil).pluck(:id, :name)
  Category Pluck (1.9ms)  SELECT "categories"."id", "categories"."name" FROM "categories" WHERE "categories"."slug" IS NULL /*application='WongnokBlog'*/
=> [[6, "x"]]
wongnok-blog(dev):003> Category.find_by(name: "x").destroy
  Category Load (1.9ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" WHERE "categories"."name" = 'x' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (0.8ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Destroy (2.0ms)  DELETE FROM "categories" WHERE "categories"."id" = 6 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.5ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x0000000125eeb300
 id: 6,
 name: "x",
 slug: nil,
 created_at: "2026-11-04 12:11:03.216417000 +0000",
 updated_at: "2026-11-04 12:11:03.216417000 +0000">
wongnok-blog(dev):004> Category.where(slug: [nil, ""]).count
  Category Count (1.3ms)  SELECT COUNT(*) FROM "categories" WHERE ("categories"."slug" = '' OR "categories"."slug" IS NULL) /*application='WongnokBlog'*/
=> 0

• บรรทัด 001 — columns_hash["name"].null = "ช่อง name ยังว่างได้ไหม" → true ยืนยันว่างานแรกถูกยกเลิกจริง (บท 107)
• บรรทัด 002 — WHERE "categories"."slug" IS NULL = "เฉพาะแผ่นที่ช่อง slug ไม่มีค่า" (SQL ใช้ IS NULL ไม่ใช่ = NULL) · pluck(:id, :name) ขอแค่สองช่อง (บท 113) → เจอแผ่นเดียว
• บรรทัด 003 — ทิ้งแผ่น x · ร้านจริงอย่าลบง่าย ๆ แฟ้มพวกนี้อาจเป็นข้อมูลของลูกค้า — ปกติจะเติมค่าให้ถูก (เช่น ตั้ง slug ให้) แทน · ที่นี่ลบได้เพราะเป็นของทดลอง
• บรรทัด 004 — เช็คซ้ำว่าไม่มีแผ่นที่ slug ว่างเหลือ · COUNT(*) = "นับว่ามีกี่แผ่น" · OR = "หรือ" · ส่ง array [nil, ""] ให้ where ได้ความหมายว่า "เป็นค่าใดค่าหนึ่งในนี้"

สั่งช่างรอบสอง (ผลจริง):

$ bin/rails db:migrate
== 20261104121132 AddConstraintsToCategories: migrating =======================
-- change_column_null(:categories, :name, false)
   -> 0.0023s
-- change_column_null(:categories, :slug, false)
   -> 0.0010s
-- add_index(:categories, :slug, {unique: true})
   -> 0.0023s
== 20261104121132 AddConstraintsToCategories: migrated (0.0057s) ==============

แปลนตู้ฉบับล่าสุดเปลี่ยนตาม · git diff db/schema.rb (ผลจริง · ตัดเฉพาะส่วนของ categories):

   create_table "categories", force: :cascade do |t|
-    t.string "name"
-    t.string "slug"
+    t.string "name", null: false
+    t.string "slug", null: false
     t.datetime "created_at", null: false
     t.datetime "updated_at", null: false
+    t.index ["slug"], name: "index_categories_on_slug", unique: true
   end

บรรทัด - คือของเดิม · + คือของใหม่ · ตอนนี้แปลนตู้เขียนชัดว่าสองช่องห้ามว่าง และมีป้ายแท็บ slug ที่ห้ามซ้ำ (ใครเปิดไฟล์นี้ก็รู้กฎของตู้โดยไม่ต้องอ่าน model)

เทียบกับ Go: ฝั่ง GORM คุณเขียนกฎของตู้ไว้ใน tag ของ struct แล้ว AutoMigrate สร้างให้ (บท 27) — ท่อนหนึ่งจาก struct (ไม่ใช่ไฟล์เต็ม):

type Category struct {
    ID   uint
    Name string `gorm:"not null"`
    Slug string `gorm:"not null;uniqueIndex"`
}

และใน goose คุณเขียน SQL ตรง ๆ ว่า slug TEXT NOT NULL UNIQUE (บท 31) · Rails ใช้คำต่างกัน แต่ปลายทางคือกฎเดียวกันในตัวตู้ PostgreSQL

ขั้น 4 — ทำพังโดยตั้งใจอีกรอบ: คราวนี้ตัวตู้ปฏิเสธ

คำสั่งเดิมจากสไลด์หน้า 57 ทุกตัวอักษร — แต่ตอนนี้ตู้มีกฎแล้ว · ผลจริง (ตรง … ผมตัดออกราว 20 บรรทัด: ข้อความเดิมซ้ำอีกรอบ กับรายการไฟล์ภายใน Rails ที่ขึ้นต้นด้วย from — ไม่ต้องอ่าน):

wongnok-blog(dev):001> c = Category.new(name: "x")
=>
#<Category:0x00000001245398f8
...
wongnok-blog(dev):002> c.save(validate: false)
  TRANSACTION (1.4ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Create (4.0ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "created_at", "updated_at") VALUES ('x', NULL, '2026-11-04 12:11:56.611483', '2026-11-04 12:11:56.611483') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.0ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
(wongnok-blog):2:in '<main>': PG::NotNullViolation: ERROR:  null value in column "slug" of relation "categories" violates not-null constraint (ActiveRecord::NotNullViolation)
DETAIL:  Failing row contains (8, x, null, 2026-11-04 12:11:56.611483, 2026-11-04 12:11:56.611483).
…
wongnok-blog(dev):003> c.persisted?
=> false

• INSERT … VALUES ('x', NULL, …) — Rails ยังส่งคำสั่งไปเหมือนขั้น 2 ทุกอย่าง (model ไม่ได้ห้าม เพราะเราสั่งไม่ตรวจ)
• ROLLBACK แล้วตามด้วยข้อความแดง — ตัวตู้ปฏิเสธเอง: "ค่าว่างในช่อง slug ผิดกฎห้ามว่าง" · (wongnok-blog):2:in '<main>' หน้าข้อความ = "พังที่คำสั่งบรรทัด 002 ของ console"
• (ActiveRecord::NotNullViolation) ในวงเล็บท้ายบรรทัด = ชื่อ error ฝั่ง Rails ที่เอาไปใช้กับ rescue ได้ (บท 96)
• DETAIL: Failing row contains (8, x, null, …) — แฟ้มที่ถูกปฏิเสธหน้าตาแบบนี้ · เลข 8 คือ id ที่ตู้จองไว้แล้วไม่ได้ใช้ (ของคุณจะต่าง)
• บรรทัด 003 — false = ไม่มีอะไรลงตู้

ลองประตูข้างกับกฎห้ามซ้ำด้วย — แอบใส่ slug ที่ Street Food ใช้อยู่แล้ว (ผลจริง · ตัดบรรทัด from … เหมือนเดิม):

wongnok-blog(dev):004> twin = Category.new(name: "Street Food 2", slug: "street-food")
=>
#<Category:0x0000000124110b50
...
wongnok-blog(dev):005> twin.save(validate: false)
  TRANSACTION (1.4ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Category Create (3.6ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "created_at", "updated_at") VALUES ('Street Food 2', 'street-food', '2026-11-04 12:11:57.541466', '2026-11-04 12:11:57.541466') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.0ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
(wongnok-blog):5:in '<main>': PG::UniqueViolation: ERROR:  duplicate key value violates unique constraint "index_categories_on_slug" (ActiveRecord::RecordNotUnique)
DETAIL:  Key (slug)=(street-food) already exists.
…
wongnok-blog(dev):006> Category.count
  Category Count (1.2ms)  SELECT COUNT(*) FROM "categories" /*application='WongnokBlog'*/
=> 4

• duplicate key value violates unique constraint "index_categories_on_slug" — "ค่านี้ซ้ำ ผิดกฎของป้ายแท็บ index_categories_on_slug" (ชื่อป้ายตรงกับใน schema.rb)
• DETAIL: Key (slug)=(street-food) already exists. — บอกตรง ๆ ว่าค่าไหนซ้ำ
• Category.count ได้ 4 = Street Food · Noodle Soup · อาหารไทย · Rice Bowl เท่าเดิม ไม่มีแผ่นแอบเข้า

เทียบกับ Go: ข้อความ duplicate key value violates unique constraint คุณเคยเห็นแล้วตอนเขียน integration test ใน บท 29 — ตัวอักษรเดียวกันเป๊ะ เพราะคนพูดคือ PostgreSQL ไม่ใช่ GORM หรือ Rails · framework แค่ห่อชื่อ error ของตัวเองไว้รอบ ๆ

สรุปสองรอบของประตูข้างเทียบกัน:

ภารกิจ: ขั้น 5 — ผูกหมวดกับบทความ แล้วห้ามลบหมวดที่ยังมีบทความ

ตอนนี้หมวดยังลอยอยู่เฉย ๆ · เราอยากให้ "หมวดหนึ่งมีหลายบทความ" (has_many · บท 115) และห้ามลบหมวดที่ยังมีบทความอยู่ (dependent: :restrict_with_error · บท 116) · ขั้นนี้ทำเองก่อน แล้วค่อยกดดูเฉลย

เรื่องเดียวที่ต้องคิดก่อนเริ่ม: ช่อง "เป็นของหมวดเลขที่ …" ต้องอยู่บนใบลูก (บทความ) ไม่ใช่ใบแม่ (หมวด) — เหมือน user_id ที่อยู่บน posts · และบทความเดิม 6 ชิ้นในตู้ยังไม่มีหมวด · ถ้าสั่งช่างว่า "ช่องหมวดห้ามว่าง" จะเจอเรื่องเดียวกับขั้น 3 ทันที

class AddCategoryToPosts < ActiveRecord::Migration[8.1]
  def change
    add_reference :posts, :category, null: false, foreign_key: true
  end
end

$ bin/rails db:migrate
== 20261104121206 AddCategoryToPosts: migrating ===============================
-- add_reference(:posts, :category, {null: false, foreign_key: true})
bin/rails aborted!
StandardError: An error has occurred, this and all later migrations canceled: (StandardError)

PG::NotNullViolation: ERROR:  column "category_id" of relation "posts" contains null values
…/db/migrate/20261104121206_add_category_to_posts.rb:3:in 'AddCategoryToPosts#change'
…/bin/rails:4:in '<main>'
…

    add_reference :posts, :category, null: true, foreign_key: true

$ bin/rails db:migrate
== 20261104121206 AddCategoryToPosts: migrating ===============================
-- add_reference(:posts, :category, {null: true, foreign_key: true})
   -> 0.0063s
== 20261104121206 AddCategoryToPosts: migrated (0.0064s) ======================

# app/models/category.rb
class Category < ApplicationRecord
  has_many :posts, dependent: :restrict_with_error

  before_validation :fill_slug

  validates :name, presence: true, length: { maximum: 80 }
  validates :slug, presence: true, uniqueness: true,
                   format: { with: /\A[a-z0-9-]+\z/ }

  private

  def fill_slug
    self.slug = name.to_s.parameterize if slug.blank?
  end
end

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  belongs_to :category, optional: true
  has_many :comments
end

wongnok-blog(dev):001> post = Post.find_by(title: "ต้มยำกุ้งน้ำข้น")
  Post Load (1.5ms)  SELECT "posts".* FROM "posts" WHERE "posts"."title" = 'ต้มยำกุ้งน้ำข้น' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Post:0x0000000125bc0f40
...
wongnok-blog(dev):002> post.update(views: 121)
  TRANSACTION (1.5ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.0ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
=> false
wongnok-blog(dev):003> post.errors.full_messages
=> ["Category must exist"]

wongnok-blog(dev):001> thai = Category.find_by(slug: "thai-food")
  Category Load (2.4ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = 'thai-food' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x0000000127611200
...
wongnok-blog(dev):002> Post.find_by(title: "ต้มยำกุ้งน้ำข้น").update(category: thai)
  Post Load (1.5ms)  SELECT "posts".* FROM "posts" WHERE "posts"."title" = 'ต้มยำกุ้งน้ำข้น' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.7ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Update (3.8ms)  UPDATE "posts" SET "updated_at" = '2026-11-04 12:26:06.012675', "category_id" = 5 WHERE "posts"."id" = 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.8ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> true
wongnok-blog(dev):003> thai.posts << Post.find_by(title: "ส้มตำปูปลาร้า")
  Post Load (2.2ms)  SELECT "posts".* FROM "posts" WHERE "posts"."title" = 'ส้มตำปูปลาร้า' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.7ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Update (3.4ms)  UPDATE "posts" SET "updated_at" = '2026-11-04 12:26:06.310574', "category_id" = 5 WHERE "posts"."id" = 2 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.0ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
  Post Load (0.7ms)  SELECT "posts".* FROM "posts" WHERE "posts"."category_id" = 5 /* loading for pp */ LIMIT 11 /*application='WongnokBlog'*/
=>
[#<Post:0x00000001276be888
  id: 1,
  title: "ต้มยำกุ้งน้ำข้น",
  …
  category_id: 5>,
 #<Post:0x00000001276be748
  id: 2,
  title: "ส้มตำปูปลาร้า",
  …
  category_id: 5>]
wongnok-blog(dev):004> thai.posts.count
  Post Count (3.1ms)  SELECT COUNT(*) FROM "posts" WHERE "posts"."category_id" = 5 /*application='WongnokBlog'*/
=> 2

wongnok-blog(dev):001> thai = Category.find_by(slug: "thai-food")
  Category Load (1.3ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = 'thai-food' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Category:0x00000001259e35b0
...
wongnok-blog(dev):002> thai.destroy
  TRANSACTION (0.8ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Exists? (0.7ms)  SELECT 1 AS one FROM "posts" WHERE "posts"."category_id" = 5 LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (0.5ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
=> false
wongnok-blog(dev):003> thai.errors.full_messages
=> ["Cannot delete record because dependent posts exist"]

ActiveRecord::RecordNotDestroyed
in CategoriesController#destroy
Failed to destroy Category with id=5

  # DELETE /categories/1 or /categories/1.json
  def destroy
    if @category.destroy
      redirect_to categories_path, notice: "Category was successfully destroyed.", status: :see_other
    else
      redirect_to categories_path, notice: @category.errors.full_messages.to_sentence, status: :see_other
    end
  end

ขั้น 6 (ของแถม) — หน้ารายการ: เรียง · จำกัดจำนวน · หยิบทีเดียวทั้งตะกร้า

scaffold ให้ @categories = Category.all = "เอาทุกแผ่น ไม่เรียง ไม่จำกัด" · ร้านเรามี 4 หมวดไม่เป็นไร แต่ถ้าวันหนึ่งมี 5,000 หมวดก็จะโหลดทั้งหมดในหน้าเดียว · และเราอยากโชว์ว่าแต่ละหมวดมีกี่บทความ

เปิด app/views/categories/_category.html.erb (แบบจัดจานของหมวดหนึ่งแผ่น) · ไฟล์ที่ scaffold ให้มามี 10 บรรทัด · เพิ่มกล่อง Posts สี่บรรทัดต่อจากกล่องของ Slug ให้ทั้งไฟล์เป็นแบบนี้ (ไม่มีบรรทัดคอมเมนต์ชื่อไฟล์ในไฟล์จริง):

<div id="<%= dom_id category %>" class="w-full sm:w-auto my-5 space-y-5">
  <div>
    <strong class="block font-medium mb-1">Name:</strong>
    <%= category.name %>
  </div>
  <div>
    <strong class="block font-medium mb-1">Slug:</strong>
    <%= category.slug %>
  </div>
  <div>                                              <%# ← เพิ่ม %>
    <strong class="block font-medium mb-1">Posts:</strong>
    <%= category.posts.size %>
  </div>
</div>

• บรรทัด 10–13 คือของที่เพิ่ม · ไม่ต้องพิมพ์ <%# ← เพิ่ม %> (ใส่ไว้ชี้ให้ดูเฉย ๆ)
• class="block font-medium mb-1" = คำสั่งแต่งหน้าตาของ Tailwind · ก็อปจากกล่อง Slug ข้างบนมา จะได้หน้าตาเหมือนกัน
• <%= category.posts.size %> = "พิมพ์จำนวนบทความของหมวดนี้" (size · บท 113)
• ไฟล์นี้เป็น partial (ชิ้นส่วนหน้าเว็บที่ใช้ซ้ำ · บท 118) ถูกเรียกหนึ่งครั้งต่อหนึ่งหมวด — หน้า index วนทีละหมวดแล้วสั่ง render category

# controller ยังเป็นของ scaffold
def index
  @categories = Category.all
end

Started GET "/categories" for ::1 at 2026-11-04 19:47:24 +0700
Processing by CategoriesController#index as HTML
  Category Exists? (1.7ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" LIMIT 1 /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/index.html.erb:15
  Category Load (1.0ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/index.html.erb:16
  Post Count (1.1ms)  SELECT COUNT(*) FROM "posts" WHERE "posts"."category_id" = 1 /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/_category.html.erb:13
  Post Count (0.8ms)  SELECT COUNT(*) FROM "posts" WHERE "posts"."category_id" = 4 /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/_category.html.erb:13
  Post Count (0.6ms)  SELECT COUNT(*) FROM "posts" WHERE "posts"."category_id" = 5 /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/_category.html.erb:13
Completed 200 OK in 14ms (Views: 8.6ms | ActiveRecord: 5.2ms (5 queries, 0 cached) | GC: 5.6ms)

แก้ action index ใน app/controllers/categories_controller.rb (สไลด์หน้า 54 ตั้งชื่อ order(:name) ว่า alphabetical ไว้ใน model ก่อน — ผลเหมือนกัน ที่นี่เขียนตรง ๆ บรรทัดเดียวให้อ่านง่าย):

  def index
    @categories = Category.order(:name).includes(:posts).limit(50)
  end

• order(:name) — เรียงตามชื่อ (ORDER BY) · limit(50) — เอาไม่เกิน 50 แผ่น (LIMIT) · บท 113
• includes(:posts) — "หยิบบทความของทุกหมวดมาทีเดียวทั้งตะกร้า" (บท 114)

เปิด /categories ใหม่ (ผลจริง · ตัดบรรทัด Rendering / Rendered ออก):

Started GET "/categories" for ::1 at 2026-11-04 19:47:25 +0700
Processing by CategoriesController#index as HTML
  Category Exists? (1.3ms)  SELECT 1 AS one FROM "categories" LIMIT 1 /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/index.html.erb:15
  Category Load (1.2ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" ORDER BY "categories"."name" ASC LIMIT 50 /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/index.html.erb:16
  Post Load (1.0ms)  SELECT "posts".* FROM "posts" WHERE "posts"."category_id" IN (4, 1, 5) /*action='index',application='WongnokBlog',controller='categories'*/
  ↳ app/views/categories/index.html.erb:16
Completed 200 OK in 25ms (Views: 8.8ms | ActiveRecord: 13.6ms (3 queries, 0 cached) | GC: 1.1ms)

• ORDER BY "categories"."name" ASC LIMIT 50 — "เรียงตามชื่อจากน้อยไปมาก เอาไม่เกิน 50 แผ่น"
• WHERE "posts"."category_id" IN (4, 1, 5) — "ขอบทความทุกชิ้นที่ช่องหมวดเป็น 4 หรือ 1 หรือ 5" · ไปตู้ครั้งเดียว ได้บทความของทุกหมวด · Post Count หายไปหมด เพราะของอยู่ในมือแล้ว size นับเองได้
• 3 queries — ต่อให้มี 50 หมวดก็ยัง 3 · เวลา ms รอบนี้มากกว่ารอบก่อน เพราะข้อมูลน้อยมากและเวลาแกว่งทุกรอบ — ตัวเลขที่ต้องดูคือจำนวนครั้ง

เขียน prompt ให้ AI ทำทั้งหมดนี้ได้ในรอบเดียว

หัวข้อนี้มาจากโจทย์ข้อสุดท้ายของสไลด์ (Quiz 7) · ไม่มีอะไรต้องรัน — เป็นการเอาทุกขั้นที่ทำมาเขียนเป็นคำสั่งงาน

สไลด์หน้า 58 ยก prompt ที่คนส่วนใหญ่เขียนมาให้ดู:

"ช่วยสร้าง model Category ที่มีชื่อกับ slug ให้หน่อย"

สไลด์อ้างว่าผลที่ได้มักเป็น model ที่มี validates presence สองบรรทัด กับ migration ที่ไม่มี constraint อะไรเลย (ผมไม่ได้ลองส่งให้ AI ในบทนี้ — แต่ขั้น 1 เราเห็นแล้วว่า scaffold ให้น้อยกว่านั้นอีก) · เหตุผลง่าย ๆ: prompt บอกแค่รูปร่าง (มีช่องอะไร) ไม่ได้บอกกฎของร้าน · ทั้ง scaffold และ AI ไม่รู้กฎที่เราไม่บอก

ช่วยเพิ่มหมวดอาหาร (Category) ให้แอป Rails 8.1 ชื่อ wongnok_blog (PostgreSQL)
โดยเริ่มจาก bin/rails generate scaffold Category name:string slug:string แล้วเติมให้ครบตามนี้

กฎของข้อมูล (ต้องมีทั้งใน model และใน migration ทุกข้อ)
1. name กับ slug ห้ามว่าง — validates presence ใน model และ null: false ที่ DB
2. slug ห้ามซ้ำ — validates uniqueness ใน model และ unique index ที่ DB
3. slug รับได้แค่ a-z 0-9 และขีด (-) — ใช้ format validation
4. name ยาวไม่เกิน 80 ตัวอักษร
5. ถ้าไม่ได้กรอก slug ให้สร้างจาก name อัตโนมัติด้วย before_validation
   ระวัง: ฟอร์มส่งช่องว่างมาเป็น "" ไม่ใช่ nil ให้เช็คด้วย blank? ไม่ใช่ ||=
   ถ้าชื่อเป็นภาษาไทยจนสร้าง slug ไม่ได้ ให้ขึ้น error ไม่ใช่บันทึกค่าว่าง

ความสัมพันธ์
6. Category has_many :posts — เพิ่ม category_id ให้ posts แบบว่างได้ (null: true)
   เพราะบทความเดิมยังไม่มีหมวด แต่ต้องมี foreign key และ index
   Post belongs_to :category, optional: true
7. ห้ามลบหมวดที่ยังมีบทความ — dependent: :restrict_with_error
   และแก้ destroy ใน controller ไม่ให้ใช้ destroy! ถ้าลบไม่ได้ให้กลับหน้ารายการพร้อมข้อความ

หน้ารายการ (index)
8. เรียงตามชื่อ · แบ่งหน้าหรืออย่างน้อย limit 50
9. หน้ารายการโชว์จำนวนบทความของแต่ละหมวด — ใช้ includes(:posts) กัน N+1

อื่น ๆ
10. ข้อความ error เป็นภาษาไทยผ่าน i18n (ไฟล์ใน config/locales)
11. ใช้ params.expect ของ Rails 8 ไม่ใช่ require/permit
12. ถ้า migration ไหนจะพังเพราะข้อมูลเก่า (เช่น NOT NULL กับแถวที่เป็น null) ให้เตือนก่อน
    และบอกวิธีจัดการข้อมูลเก่า

ส่งกลับมาเป็น: รายชื่อไฟล์ที่สร้าง/แก้ · โค้ดเต็มของแต่ละไฟล์ · คำสั่งที่ต้องรันตามลำดับ
· และคำสั่งใน bin/rails console ที่ใช้พิสูจน์ว่ากฎแต่ละข้อทำงานจริง
(รวมถึง save(validate: false) ที่ต้องพังที่ชั้น DB)

กลับมาที่ 3 ประโยคของวัน

ตอนเช้า (สไลด์หน้า 3) ผู้สอนบอกว่าถ้าจำได้แค่ 3 อย่าง ให้จำสามประโยคนี้ · สไลด์หน้า 59 กลับมาถามอีกครั้ง · Lab นี้ทำให้คุณเห็นทั้งสามประโยคกับมือแล้ว:

Checklist ท้ายวัน — ควรเข้าใจอะไรแล้ว

ติ๊กในใจทีละข้อ · ข้อไหนลังเล กลับไปบทนั้น 5 นาทีก่อนเข้า Day 3:

• ☐ อธิบายได้ว่า Active Record คือ "แฟ้มที่เดินเข้าลิ้นชักเองได้" และต่างจาก Data Mapper ยังไง (106)
• ☐ สร้าง อ่าน แก้ ลบ ใน console ได้ และแปล SQL ที่ console โชว์เป็นภาษาคนได้ (107)
• ☐ เขียน migration · migrate · rollback ได้ และรู้ว่า schema.rb คือแปลนตู้ฉบับล่าสุด (108)
• ☐ รู้ว่า migration แบบไหนอาจทำร้านค้าง และเปลี่ยนชื่อคอลัมน์แบบ expand → migrate → contract (109)
• ☐ ใส่ validation · อ่าน errors.full_messages · รู้ว่า save กับ save! ต่างกันยังไง (110)
• ☐ ใส่ constraint คู่กับ validation ทุกครั้ง และอธิบายได้ว่าทำไม uniqueness อย่างเดียวกันซ้ำไม่ได้ (111 + Lab นี้)
• ☐ รู้ว่า callback เหมาะกับงานแบบไหน และงานไหนควรย้ายออกไป (112)
• ☐ เปิด log แล้วนับได้ว่าหน้าหนึ่งไปตู้กี่ครั้ง และแก้ N+1 ด้วย includes (113–114)
• ☐ ผูก belongs_to / has_many ได้ และเลือก dependent จากกฎของธุรกิจ (115–116)
• ☐ อธิบายได้ว่า params.expect กันอะไร และไม่ได้กันอะไร (117)
• ☐ อ่านไฟล์ที่ scaffold (หรือ AI) เขียนให้ แล้วบอกได้ว่าขาดอะไร ด้วย checklist 8 ข้อ (118 + Lab นี้)

การบ้าน (ไม่บังคับ แต่ทำแล้วดี)

จากสไลด์หน้า 60 — เลือกทำตามแรงที่เหลือ:

1. ทำ Lab นี้ให้จบ ถ้ายังค้างขั้นไหน · commit ทุกขั้นที่ผ่าน
2. เอา prompt ที่เขียนในหัวข้อ "เขียน prompt ให้ AI" ไปลองกับ AI จริง ในโปรเจกต์ทดลอง (อย่าลองในโปรเจกต์ที่ทำ Lab ไว้แล้ว เพราะ Category มีอยู่แล้ว) แล้วตรวจของที่ได้ด้วย checklist 8 ข้อของ บท 118 · จดว่าข้อไหน AI ทำครบ ข้อไหนต้องสั่งซ้ำ
3. ลอง gem สองตัวที่สไลด์แนะนำ ในโปรเจกต์ของคุณเอง (บทนี้ไม่ได้ติดตั้งและไม่ได้รัน — ข้อมูลด้านล่างมาจากเอกสารของ gem):
   • bullet — คอยดูระหว่างที่เราเปิดหน้าเว็บ ถ้าเจอ N+1 จะเตือน (เช่นใน log หรือกล่องแจ้งเตือนในเบราว์เซอร์) · เหมือนมีคนยืนนับว่าเราเดินไปตู้กี่รอบ
   • rack-mini-profiler — แปะป้ายเล็ก ๆ ที่มุมหน้าเว็บ บอกว่าหน้านี้ใช้เวลาเท่าไร และกดดู SQL ที่ยิงได้
   • วิธีติดตั้งอยู่ใน README ของแต่ละตัว (แก้ Gemfile แล้ว bundle install · บท 98) · ติดตั้งแล้วเปิดหน้า /categories ลองสลับมี/ไม่มี includes ดู
4. พิมพ์ bin/rails routes ดูทั้งโปรเจกต์ · นับว่ามีกี่เส้นที่มาจาก resources ที่เพิ่มในวันนี้

เตรียมก่อนวันถัดไป (สไลด์หน้า 60): โปรเจกต์ wongnok_blog รันได้และมีข้อมูลตัวอย่างพอสมควร · PostgreSQL ที่โปรเจกต์ใช้เปิดอยู่ (bin/rails db:migrate:status ขึ้นตารางได้ = ใช้ได้) · พักผ่อนให้พอ — สไลด์บอกว่าวันถัดไปเขียนโค้ดเยอะกว่าวันนี้มาก

Day 3 จะเจออะไร

Day 2 ทำให้ห้องเก็บของแน่นหนา · Day 3 กลับไปที่หน้าร้าน — ทำให้มันเป็นแอปที่คนใช้จริง · หัวข้อจากสไลด์หน้า 60 (แค่ให้รู้ว่ารออยู่ ยังไม่ต้องเข้าใจ):

ส่วน Day 4 คือเรื่องคน: login ด้วย Keycloak · ใครทำอะไรได้ (authorization — ข้อ 8 ของ checklist ที่ strong params กันไม่ได้) · การเขียนเทส

Quiz ท้ายวัน

สี่ข้อทวนทั้งวันผ่านของที่เพิ่งทำใน Lab · เฉลยทุกข้อพิสูจน์ด้วยผลรันในบทนี้ หรือเหตุผลที่ตรวจแล้วในบทก่อน

ถามกลับได้เลย

ถ้า migration ของคุณพังด้วยข้อความที่ไม่มีในบทนี้ หรือ AI เขียนโค้ดมาแล้วคุณไม่แน่ใจว่าครบ — นั่นคือของดีที่สุดที่จะเอาไปถาม senior หรือ AI · ส่งไปสามอย่าง: ข้อความ error บรรทัดแรก · ไฟล์ migration หรือ model ที่เกี่ยว · ผลของ git diff · ถ้าเป็นเรื่องช้า แนบ log ของ request นั้นทั้งก้อน (จาก Started GET ถึง Completed) — คนช่วยจะนับ query ได้ทันที

ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

อ้างอิง

• Rails Guides — The Rails Command Line — อ่านหัวข้อ 4.4 Generating Scaffolds รายการไฟล์ที่ scaffold สร้าง ตรงกับผลในขั้น 1
• Rails Guides — Active Record Validations — อ่านหัวข้อ 2.10 uniqueness ย่อหน้าที่ขึ้นต้นว่า "This validation does not create a uniqueness constraint in the database" คู่มือทางการเขียนเองว่าต้องมี unique index คู่กัน · แล้วดู หัวข้อ 1.4 Skipping Validations รายการคำสั่งที่ข้ามการตรวจ (มี save(validate: false))
• Rails Guides — Active Record Migrations — อ่านหัวข้อ 3.4 Changing Columns ย่อหน้าของ change_column_null ที่เตือนว่าต้องแน่ใจว่าแถวเก่าไม่เป็น null ก่อน (ขั้น 3) · และ หัวข้อ 4.1.1 Transactions ที่อธิบายว่าทำไมงานครึ่งแรกถูกยกเลิกด้วย
• Rails Guides — Active Record Associations — อ่านหัวข้อ 2.1 belongs_to ย่อหน้าที่พูดถึง optional: true (ภารกิจข้อ 4) แล้วต่อด้วย หัวข้อ 8.1.2 :dependent เทียบ :restrict_with_error กับ :restrict_with_exception (quiz ข้อ 4)
• Rails Guides — Active Record Query Interface — อ่านหัวข้อ 16.1 N + 1 Queries Problem และ 16.2 includes ตัวอย่างทางการแบบเดียวกับขั้น 6
• Rails API — ActiveSupport::Inflector#parameterize — ตัวอย่างการแปลงข้อความเป็น slug (ทำไมชื่อภาษาไทยได้ข้อความว่าง)