Rails Day 2 สำหรับมือใหม่ — Active Record · Migration · Validation · Query · Association แผ่นเดียวจบ

สารบัญ

1. ภาพร้านอาหาร — ส่วนที่ Day 2 เพิ่ม
2. 3 ประโยคหลักของวัน
3. GORM ↔ Active Record · แปล SQL
4. คำสั่ง console ที่ใช้บ่อย
5. migration — แก้หน้าตาตาราง
6. validation — กฎตรวจแฟ้ม
7. 4 ชั้นป้องกัน · validation คู่ constraint
8. callbacks · โค้ดควรอยู่ไหน
9. query — ใบเบิกของ
10. N+1 — เดินไปตู้ 101 รอบ
11. association · dependent
12. REST · strong params
13. scaffold · checklist ตรวจงาน AI
14. ตาราง error → แปลว่า → แก้ยังไง
15. ศัพท์ภาษาคน
16. ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ
17. อ้างอิง

1 · ภาพร้านอาหาร — ส่วนที่ Day 2 เพิ่ม

Day 1 เดินจากหน้าร้านถึงคนจัดจาน · Day 2 ลงไปห้องเก็บของ — ตู้แฟ้ม (database) · ลิ้นชัก (ตาราง) · แฟ้มหนึ่งแผ่น (แถว) · ช่องบนแฟ้ม (คอลัมน์) · Go ที่เคยเรียน = เปิดร้านเองตั้งแต่ศูนย์ (GORM = ตู้ที่ซื้อมา แต่ต้องบอกขนาดลิ้นชักเองใน struct) · Rails = แฟรนไชส์ที่ได้ครัวครบชุด ตู้ถูกถามเองว่ามีช่องอะไร

2 · 3 ประโยคหลักของวัน

ถ้าจำได้แค่สามบรรทัด จำสามบรรทัดนี้ (สไลด์หน้า 3 และ 59 · สรุปในบท 119)

3 · GORM ↔ Active Record · แปล SQL เป็นภาษาคน

CRUD = งานสี่อย่างกับข้อมูล: สร้าง (Create) · อ่าน (Read) · แก้ (Update) · ลบ (Delete) · ทุกคำสั่งในตารางนี้ลองใน bin/rails console ได้ และ console จะโชว์ SQL ที่ยิงจริงให้ทุกครั้ง (บท 107)

หาไม่เจอ — สามคำสั่ง สามคำตอบ (ผลจริง บท 107)

แปล SQL ที่เห็นใน log เป็นภาษาคน (บท 106 · 107 · 113 · 114)

4 · คำสั่ง console ที่ใช้บ่อย

เปิดด้วย bin/rails console (ครัวทดลองหลังร้าน) · ทุกบรรทัดในตารางเป็นผลจริงจากข้อมูลตัวอย่าง

ถามสถานะของแฟ้มหนึ่งแผ่น

ถามตัวตาราง / model

นิสัยใน console ที่ช่วยไม่ให้งง

5 · migration — แก้หน้าตาตาราง

schema = หน้าตาของตู้ (มีลิ้นชักอะไร ช่องอะไร ชนิดไหน) ไม่รวมแฟ้มข้างใน · migration = ใบสั่งช่างหนึ่งใบ = เปลี่ยน schema หนึ่งครั้ง · เก็บใน git เหมือนโค้ด ทุกเครื่องจึงได้ตู้หน้าตาเดียวกัน (บท 108)

ของ 3 ชิ้นที่ทำงานคู่กัน — เทียบ goose (บท 31)

คำสั่ง bin/rails db:* — อันไหนห้ามแตะบนร้านจริง (production = เว็บจริงที่ลูกค้าใช้อยู่)

คลังคำที่เขียนใน def change

ตั้งชื่อใบให้ถูกแบบ แล้ว generator เขียนเนื้อให้ (บท 108 · ผลจริง)

จุดพลาดที่เจอบ่อย

ท่าอันตราย vs ท่าปลอดภัย — ถามทุกครั้ง: “แตะกี่แผ่น และระหว่างนั้นใครต้องรอ” (บท 109 · วัดบน 200,000 แถว)

# ติดป้ายแท็บแบบไม่ปิดลิ้นชัก (บท 109)
class AddIndexToPostsTitle < ActiveRecord::Migration[8.1]
  disable_ddl_transaction!   # ไฟล์นี้ไม่ต้องห่อด้วย transaction
  def change
    add_index :posts, :title, algorithm: :concurrently
  end
end

disable_ddl_transaction! อยู่ใน class แต่นอก def change · ลืมบรรทัดนี้ = พัง CREATE INDEX CONCURRENTLY cannot run inside a transaction block · ไฟล์ที่ปิด transaction แล้ว พังกลางทางจะไม่ย้อนคืนให้ → ใส่งานเรื่องเดียวต่อไฟล์

expand → migrate → contract — เปลี่ยนชื่อคอลัมน์ users.email → email_address โดยไม่ปิดร้าน (เฉลยภารกิจบท 109)

# backfill ทีละ 1,000 แผ่น — รันจาก runner / งานแยก ไม่ใช่ในไฟล์ migration
User.where(email_address: nil).in_batches(of: 1000) { |b| b.update_all("email_address = email") }

บรรทัดนี้: หาแผ่นที่ช่องใหม่ยังว่าง → แบ่งกองละ 1,000 (in_batches) → แต่ละกองสั่ง UPDATE ประโยคเดียว “คัดลอกค่าจาก email ไปใส่ email_address” · ทำทีละกองเพื่อไม่ให้ปิดลิ้นชักนานรวดเดียว

6 · validation — กฎตรวจแฟ้มก่อนเก็บ (บท 110)

ไม่ผ่านกฎ = ไม่เขียนลงตู้ + มีโน้ตปัญหาติดแฟ้มไว้ใน errors · ตรวจทุกครั้งที่ save/create ไม่ว่าเรียกจากหน้าเว็บ console หรือ seeds · ใน Go คือ binding:"required" ของ Gin — แต่ Gin ตรวจตอน handler อ่าน body ส่วน Rails ตรวจที่ model

กฎสำเร็จรูป 5 แบบ — ข้อความจริงที่ได้

กฎของร้านเราเอง — validate (ไม่มี s) + errors.add

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments
  validates :title, presence: true, length: { maximum: 120 }
  validates :views, numericality: { greater_than_or_equal_to: 0 }
  validate :body_needed_to_publish
  private
  def body_needed_to_publish
    return unless published
    if body.blank?
      errors.add(:body, "ต้องมีเนื้อหาก่อนเผยแพร่")
    end
  end
end

validate :ชื่อ = “ตอนตรวจ ให้เรียก method นี้ด้วย” · return unless published = “ถ้าไม่ได้จะเผยแพร่ ออกเลย” · errors.add(:body, "…") = แปะโน้ตที่ช่อง body เอง แค่นี้แฟ้มก็ไม่ผ่าน · ผลจริง: ["Body ต้องมีเนื้อหาก่อนเผยแพร่"]

กับดักตัว s ตัวเดียว — validates กับ validate

กฎ ! = “ถ้าทำไม่ได้ ให้ระเบิด”

ท่ามาตรฐานใน controller

def create
  @post = Post.new(post_params)
  @post.user = User.first   # ชั่วคราว: ยังไม่มีระบบ login
  if @post.save
    redirect_to @post, notice: "สร้างบทความแล้ว"
  else
    render :new, status: :unprocessable_content
  end
end

ผ่าน → พาไปหน้าบทความ · ไม่ผ่าน → โชว์ฟอร์มเดิมพร้อมของที่ผู้ใช้พิมพ์และ @post.errors · ตอบ 422 · ใช้ชื่อ :unprocessable_content (ชื่อเก่า :unprocessable_entity ยังได้ 422 แต่ Rack — ชิ้นส่วนที่ Rails ใช้คุยกับ Puma — ประกาศเลิกใช้แล้ว)

7 · 4 ชั้นป้องกัน · validation ต้องมี constraint คู่กัน (บท 111)

คู่ validation ↔ constraint — ทุกกฎใน model ควรมีคู่ที่ตู้

⚠️ '' (ข้อความว่าง) ไม่ใช่ NULL — ตู้ที่มี null: false ยังรับ '' ได้ · ต้องมี presence ใน model กันอีกชั้น (บท 119)

ทำไม uniqueness: true อย่างเดียวกันอีเมลซ้ำไม่ได้

กฎนี้ทำสองจังหวะ: ถามตู้ก่อน (User Exists? … SELECT 1 AS one … LIMIT 1) แล้วค่อยเก็บ — เรียกว่า check-then-act · ถ้าสองคนสมัครพร้อมกัน ทั้งคู่ถามตอนที่ยังไม่มีใคร → ทั้งคู่ผ่าน (race condition) · ผลจริงในบท: B: save ได้ true · A: save ได้ true → อีเมลเดียวกันสองแถว · พอเติม unique index แล้วแข่งใหม่: คนที่ช้ากว่าได้ PG::UniqueViolation … (ActiveRecord::RecordNotUnique) เหลือแถวเดียว

def create
  @user = User.new(user_params)
  if @user.save
    redirect_to @user
  else
    render :new, status: :unprocessable_content     # 99%: validation จับได้
  end
rescue ActiveRecord::RecordNotUnique
  @user.errors.add(:email, "ถูกใช้ไปแล้ว")             # 1%: แพ้การแข่ง ตู้ปฏิเสธ
  render :new, status: :unprocessable_content
end

ครบชุดต้องมีสามอย่าง: unique index (รับประกัน) + uniqueness (ข้อความภาษาคน) + rescue (ไม่ให้คนแพ้แข่งเห็นหน้า error)

ประตูข้าง — คำสั่งที่เก็บลงตู้โดยไม่ตรวจ validation

transaction — ทำทั้งหมด หรือไม่ทำเลย (โอนยอดวิว 200 ระหว่างสองบทความ)

จำ: ใน transaction ใช้ตัว ! · มันต้องระเบิดถึงจะสั่งยกเลิกทั้งชุดได้ · อยากยกเลิกเองโดยไม่ระเบิด: raise ActiveRecord::Rollback (บท 112)

8 · callbacks · business logic ควรอยู่ไหน (บท 112)

callback = method ที่ Rails เรียกให้เองตอนแฟ้มถูกสร้าง · บันทึก · ลบ — ประกาศครั้งเดียว ใช้ทุกครั้ง · ใน GORM เรียกว่า hook (func (p *Post) BeforeSave(tx *gorm.DB) error — ต้องสะกดชื่อตรงเป๊ะ)

สั่ง post.save / Post.create / post.update
 1  before_validation   ← เตรียมของก่อนตรวจ (สร้าง slug ทำตรงนี้)
        ··· ตรวจกฎ validation ···
 2  after_validation
 3  before_save         ← ทั้งตอนสร้างใหม่ และตอนแก้ของเดิม
 4  before_create       ← เฉพาะแฟ้มใหม่
   ═══ INSERT หรือ UPDATE ลงตู้ ═══
 5  after_create        ← เฉพาะแฟ้มใหม่
 6  after_save
   ═══ COMMIT — ตู้ยืนยันแล้วจริง ═══
 7  after_commit        ← ของที่ออกไปนอกร้าน (อีเมล · แจ้งเตือน) ทำตรงนี้

ลำดับนี้ยืนยันด้วยการให้ callback ทุกตัว puts ชื่อตัวเอง — บรรทัด 1–4 ขึ้นก่อน INSERT · 5–6 ระหว่าง INSERT กับ COMMIT · 7 หลัง COMMIT

กับดักที่พังเงียบ

business logic ควรอยู่ที่ไหน — ใครในร้านรับผิดชอบงานไหน

9 · query — Post.where(…) คือใบเบิกของ ไม่ใช่ข้อมูล (บท 113)

where · order · limit คืน relation = ใบเบิกที่ยังไม่ยื่น · ต่อเงื่อนไขได้เรื่อย ๆ ยังไม่มีใครเดินไปตู้ · ต่างจาก GORM ที่บรรทัดลงท้าย Find คือไปตู้ทันที · ⚠️ พิมพ์ชื่อคอลัมน์ผิดใน where จะยังไม่ error จนกว่าจะยื่นใบ — error จึงชี้บรรทัดที่ยื่น ไม่ใช่บรรทัดที่เขียนผิด

ยื่นใบเมื่อไหร่ — คำสั่งไหนไปตู้จริง

นับสามแบบ ไปตู้ไม่เท่ากัน

ให้ตู้คำนวณให้ — ขอแค่ของที่ใช้ (ผลจริงจากข้อมูลตัวอย่าง)

ข้อมูลเยอะ — ยกแฟ้มทีละลัง ไม่ยกทั้งตู้

10 · N+1 — โค้ด 3 บรรทัดที่เดินไปตู้ 101 รอบ (บท 114)

N+1 = ไปตู้ 1 รอบเอารายการ แล้วไปเพิ่มอีก 1 รอบต่อทุกชิ้นในรายการ · บทความ 6 ชิ้น ขอชื่อผู้เขียน = 7 รอบ · เกิดเพราะ post.user คือการเดินไปตู้ ไม่ใช่อ่านช่องบนแฟ้ม (Rails ยังไม่โหลดของที่ผูกกันจนกว่าจะถาม — lazy loading) · ใน Go คือ db.First(&u, p.UserID) อยู่ในลูป for — ใน Go เห็นด้วยตา แต่ใน Rails ซ่อนอยู่ใน post.user.name

วิธีเห็น — นับจาก log ไม่ใช่จากโค้ด

ก่อน / หลังแก้ — หน้า /posts ที่โชว์ผู้เขียน + จำนวนคอมเมนต์ (ภารกิจบท 114)

includes · preload · eager_load — สามคำ สองวิธี (SQL จริง)

ตัวอย่างกรอง: Post.includes(:user).where(users: { name: "มานะ" }).map(&:title) → ได้ ["ผัดกะเพราหมูสับ", "แกงเขียวหวานไก่"] ด้วย query เดียว · ใน GORM ใกล้สุดคือ db.Preload("Comments") · ชื่อใน includes ต้องตรงกับใน model (:user เอกพจน์ เพราะ belongs_to :user)

ตัวช่วยจับ N+1

นิสัยเดียวที่ต้องติดตัว: ก่อนรับงาน (ของตัวเองหรือของ AI) เปิด log ของหน้านั้น หาบรรทัด Completed แล้วดูว่า query โตตามจำนวนแถวไหม

11 · association · dependent (บท 115 · 116)

กฎข้อเดียว: belongs_to อยู่ฝั่งที่มีคอลัมน์ _id · ใบคอมเมนต์มีช่อง post_id → Comment belongs_to :post · บทความไม่มีช่องอะไรเพิ่ม → Post has_many :comments · ช่อง _id ที่ชี้ไปหาแฟ้มลิ้นชักอื่นเรียกว่า foreign key · ใน GORM คือ field PostID uint อยู่ฝั่ง Comment เหมือนกัน

ความสัมพันธ์ 5 แบบ

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user                 # posts มี user_id
  has_many :comments               # post_id อยู่ฝั่ง comments
  has_many :taggings
  has_many :tags, through: :taggings
end

ลืมบรรทัด has_many :taggings แต่เขียน through: :taggings = Could not find the association :taggings in model … · Rails ไม่รู้ว่าจะเดินผ่านอะไร

method ที่ได้ฟรีจาก has_many

ตั้งชื่อทางลัดที่มีเงื่อนไข: has_many :published_posts, -> { where(published: true) }, class_name: "Post" · -> { … } คือ lambda (ก้อนโค้ดเก็บไว้รันทีหลัง) · ลืม class_name = Missing model class PublishedPost …

dependent — ทิ้งแฟ้มบทความแล้ว ใบคอมเมนต์ทำยังไง

ไม่ใส่อะไรเลย → ตู้ห้ามทิ้ง: Key (id)=(1) is still referenced from table "comments". (ActiveRecord::InvalidForeignKey) = “แฟ้มเลขที่ 1 ยังมีใบคอมเมนต์อ้างถึงอยู่”

ทาง ④ ได้ errors.full_messages = ["Cannot delete record because dependent comments exist"] · ถ้าใช้ destroy! จะได้ ActiveRecord::RecordNotDestroyed หน้าแดงแทน (scaffold ใช้ destroy! — Lab ขั้น 5) · ทุก has_many ที่ชี้มาหาแม่ต้องตัดสินใจ ไม่ใช่แค่ comments — ลืม taggings ก็ยังได้ InvalidForeignKey ท่อน on table "taggings"

ของเล็กอีกสามชิ้น

12 · REST · strong params · params.expect (บท 117)

resources :posts = 7 เมนูมาตรฐาน (8 แถว เพราะ PATCH กับ PUT ไปเมนูเดียวกัน)

ปรับเซ็ตเมนู — ใน config/routes.rb

route helper ใน console (ผลจริง): app.post_path(post) → "/posts/5" · app.post_comments_path(post) → "/posts/5/comments" · app.post_comment_path(post, post.comments.first) → "/posts/5/comments/5"

mass assignment → strong params — ยิงจริงด้วย curl (ถือบัตรคิว CSRF ไปด้วย ไม่ได้ปิดการตรวจ)

ใน Go คือ json.Unmarshal(body, &post) ลง struct ที่ลง DB ตรง ๆ (ได้ Views:999999 Published:true UserID:3) · ทางแก้ฝั่ง Go = struct รับ input แยก CreatePostInput{Title, Body} · Rails ทำหน้าที่เดียวกันด้วย post_params ใต้ private

ส่งรูปร่างผิดมา — 400 (คนส่งผิด) ดีกว่า 500 (server พังเอง)

ข้อความ 400 จริง: ActionController::ParameterMissing (param is missing or the value is empty or invalid: post) · strong params ตอบว่า “ช่องนี้รับได้ไหม” · ไม่ได้ตอบว่า “คนนี้ทำได้ไหม” (authorization = Day 4)

13 · scaffold · checklist 8 ข้อตรวจงาน AI (บท 118 · 119)

bin/rails generate scaffold Category name:string slug:string description:text = ได้ทั้งแผนกในคำสั่งเดียว · ย้อนด้วย bin/rails db:rollback ก่อน แล้วค่อย bin/rails destroy scaffold Category (สลับลำดับ = Rails ไม่รู้ว่าต้องรื้ออะไร) · หน้าไม่มีสี = สั่ง bin/rails tailwindcss:build หนึ่งครั้ง

ได้อะไรมา (ไฟล์ใหม่ 16 ไฟล์ + routes 1 บรรทัด)

ของที่ scaffold ไม่ให้ = ของที่ AI ไม่ให้

⭐ checklist 8 ข้อ — ไล่ทุกครั้งที่รับโค้ดจาก AI หรือ scaffold

prompt ที่ดีบอกกฎของธุรกิจและสิ่งที่ห้ามทำไปด้วย (ตัวอย่างจากภารกิจบท 118):

Ingredient ต้องมี name ห้ามว่าง และห้ามซ้ำ — เติมทั้ง validation ใน model และ constraint ใน migration ใหม่
(null: false + unique index) · หน้า index ให้เรียงตามชื่อและ limit 50 · อย่าแก้ migration เดิมที่รันไปแล้ว

ลำดับ Lab 2 (บท 119) — เติมของที่ scaffold ไม่ให้

14 · ตาราง error → แปลว่า → แก้ยังไง

อ่าน error 3 จังหวะ: ① ชื่อในวงเล็บท้ายบรรทัด ((ActiveRecord::…)) บอกว่าใครโวย → ② ประโยคหลัง ERROR: และบรรทัด DETAIL: / HINT: บอกว่าโวยเรื่องอะไร (ส่วนใหญ่สำคัญที่สุด) → ③ (wongnok-blog):3 = บรรทัดที่ 3 ที่พิมพ์ใน console · …/db/migrate/….rb:3 = บรรทัดในไฟล์ · ชื่อขึ้นต้น PG:: = PostgreSQL (ตัวตู้) เป็นคนโวย · ไม่มี PG:: = Rails โวยเอง

ใน console / model

ตัวตู้ (PostgreSQL) ปฏิเสธ — constraint ทำงาน

ตอน migrate / rollback

ในหน้าเว็บ / log ของ server

15 · ศัพท์ภาษาคน

16 · ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

เฉพาะจุดที่พิมพ์ตามสไลด์แล้วพัง · ที่เหลือดูได้ในตารางท้ายแต่ละบท

17 · อ้างอิง

• Rails Guides — Active Record Query Interface: Retrieving a Single Record — find · find_by · first ฉบับทางการ คู่กับหัวข้อ 3–4
• Rails Guides — Active Record Migrations: Schema Dumps and Source Control — ทำไม schema.rb ต้อง commit (หัวข้อ 5) · หัวข้อ Throwing an Error to Prevent Reverts คือ IrreversibleMigration
• strong_migrations — gem ที่เตือนท่า migration อันตรายพร้อมบอกท่าปลอดภัย (หัวข้อ 5 · ไม่ได้ติดตั้งในบทเรียน)
• Rails Guides — Active Record Validations: Skipping Validations — รายชื่อประตูข้างทั้งหมด (หัวข้อ 7) · และหัวข้อ uniqueness ที่ทีม Rails เตือนเรื่องต้องมี unique index เอง
• PostgreSQL 17 — Constraints — NOT NULL · UNIQUE · CHECK · FOREIGN KEY ฝั่งตัวตู้ (หัวข้อ 7)
• Rails Guides — N + 1 Queries Problem — includes · preload · eager_load (หัวข้อ 10) · และ strict loading
• Rails Guides — Association Basics: dependent — ค่าทั้งหมดของ dependent: (หัวข้อ 11) · และ counter_cache
• Rails Guides — Routing: Nested Resources — route ซ้อนและกฎ “ซ้อนชั้นเดียว” (หัวข้อ 12)
• Rails Guides — Generating Scaffolds — ไฟล์ที่ scaffold สร้างให้ (หัวข้อ 13)