Validation — คนดูแลสต็อกตรวจแฟ้มก่อนเก็บ

1 · ตอนนี้ตู้รับทุกอย่าง — ปัญหาที่ validation มาแก้

ลองเปิด console แล้วสร้างบทความที่ชื่อเรื่องเป็นข้อความว่าง ("") ดู · model Post ตอนนี้ยังไม่มีกฎอะไรเลยนอกจาก belongs_to :user กับ has_many :comments:

wongnok-blog(dev):001> p = Post.create(title: "", user: User.first)
  User Load (1.1ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (0.6ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Create (1.8ms)  INSERT INTO "posts" ("title", "body", "created_at", "updated_at", "published", "views", "user_id") VALUES ('', NULL, '2026-11-04 11:52:45.670994', '2026-11-04 11:52:45.670994', FALSE, 0, 1) RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.3ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<Post:0x00000001245443c0
...
wongnok-blog(dev):002> p.persisted?
=> true

อ่านสมุดบันทึกการเบิกของ (log ของ SQL) ทีละบรรทัด:

• User Load (1.1ms) · Post Create (1.8ms) = ป้ายหัวบรรทัดบอกว่า model ไหนทำอะไร (โหลด · สร้าง) และใช้เวลากี่มิลลิวินาที
• SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 = "ขอดู (SELECT) แฟ้มทุกช่อง (*) จากลิ้นชัก users เรียงตามเลข id จากน้อยไปมาก เอาแผ่นแรกแผ่นเดียว (LIMIT 1)" — คือ User.first (ได้สมชาย)
• BEGIN … COMMIT = "เริ่มงาน … ยืนยันงาน" · ของที่อยู่ระหว่างสองบรรทัดนี้ถูกเขียนลงตู้จริง
• INSERT INTO "posts" (…) VALUES ('', NULL, …) = "ใส่แฟ้มแผ่นใหม่ลงลิ้นชัก posts · ช่อง title เป็นข้อความว่าง ('') · ช่อง body ว่างเปล่า (NULL)" · INSERT คือคำสั่ง "เพิ่มแถวใหม่" ของ SQL · RETURNING "id" ท้ายบรรทัด = "ใส่เสร็จแล้วบอกเลขที่แฟ้มกลับมาด้วย"
• /*application='WongnokBlog'*/ ท้ายทุกบรรทัด = ป้ายที่ Rails แปะบอกว่า SQL มาจากแอปไหน — ข้ามได้
• => ตามด้วย ... = console ย่อผลยาว ๆ ให้เอง เวลาบรรทัดนั้นเป็นการใส่ค่าให้ตัวแปร (p = …)

บทความที่ไม่มีชื่อเรื่องเข้าตู้ไปเรียบร้อย · หน้ารายการบทความจะมีบรรทัดที่ไม่มีชื่อเรื่องโผล่มาให้ผู้อ่านงง
ลบทิ้งก่อนไปต่อด้วย p.destroy (บท 107) · แล้วเราจะหาคนมายืนตรวจแฟ้มก่อนเข้าตู้

validation คือกฎที่ model ตรวจข้อมูลก่อนบันทึก · ถ้าผิดกฎข้อไหน Rails ไม่ยอมเขียนลงฐานข้อมูล แล้วจดไว้ว่าผิดอะไร เพื่อเอาไปบอกผู้ใช้ได้ · กฎเขียนไว้ใน model ที่เดียว จึงตรวจทุกทางที่ข้อมูลผ่าน model — หน้าเว็บ · console · seeds

เทียบกับ Go: ใน Gin (บท 39) เราติด tag binding:"required" บน struct ที่รับข้อมูลจาก request · การตรวจเกิดที่ handler ตอน c.ShouldBindJSON(&in) · โค้ดทางอื่นที่สร้างข้อมูล (สคริปต์ · งานเบื้องหลัง) ต้องตรวจเองอีกรอบ
Rails ย้ายกฎไปไว้ที่ model · ใครก็ตามที่บันทึกผ่าน Post โดนตรวจด้วยกฎชุดเดียวกัน

type PostInput struct {
    Title string `json:"title" binding:"required"`
}

// ตรวจตอน handler อ่าน body
var in PostInput
if err := c.ShouldBindJSON(&in); err != nil {
    c.JSON(400, gin.H{"error": err.Error()})
    return
}

class Post < ApplicationRecord
  validates :title, presence: true
end

# ตรวจทุกครั้งที่ save / create
# ไม่ว่าเรียกจากหน้าเว็บ console หรือ seeds

2 · กฎแรก — validates :title, presence: true

เปิดไฟล์ model แล้วเพิ่มบรรทัดเดียว:

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments

  validates :title, presence: true
end

• validates = "ขอตั้งกฎสำเร็จรูปให้ช่องนี้" · เป็น method ที่ ApplicationRecord ให้มา (เรียกในตัว class ได้เลย แบบเดียวกับ belongs_to)
• :title = ชื่อช่องที่จะตรวจ (symbol — บท 92)
• presence: true = ชื่อกฎ "ต้องมีของ" · ว่าง (nil) · ข้อความว่าง ("") · ช่องว่างล้วน ไม่ผ่านทั้งหมด · เป็น hash ท้าย argument ที่ไม่ต้องใส่ปีกกา (บท 97)

ทีนี้ลองในครัวทดลอง · ถ้า console เปิดค้างไว้ พิมพ์ reload! ก่อน (ไม่งั้นมันยังใช้ model ฉบับเก่า) · ผมเปิด console ใหม่แล้วพิมพ์ 5 บรรทัดนี้:

wongnok-blog(dev):001> p = Post.new
=> #<Post:0x00000001244bf300 id: nil, title: nil, body: nil, created_at: nil, updated_at: nil, published: false, views: 0, user_id: nil>
wongnok-blog(dev):002> p.valid?
=> false
wongnok-blog(dev):003> p.errors.full_messages
=> ["User must exist", "Title can't be blank"]
wongnok-blog(dev):004> p.errors[:title]
=> ["can't be blank"]
wongnok-blog(dev):005> p.errors[:user]
=> ["must exist"]

สังเกต: เราเขียนกฎแค่ข้อเดียว แต่ได้ error สองข้อ · "User must exist" มาจากไหน?
มาจาก belongs_to :user ซึ่งแอบเพิ่มกฎ "ต้องมีผู้เขียน" ให้เอง (ตัวเดียวกับที่เจอในบท 107) · บทความทุกชิ้นต้องเป็นของ user สักคน (เรื่อง belongs_to ละเอียดในบท 115) · ถ้าเปิดสไลด์หน้า 23 จะเห็นแค่ ["Title can't be blank"] เพราะตัวอย่างในสไลด์ไม่มี belongs_to

เทียบกับ Go: p.errors คล้าย err ที่ ShouldBindJSON คืนมา แต่ต่างกันตรงที่ Rails ไม่ได้คืนออกมา — มันติดอยู่กับแฟ้มเอง · ใครถือ p อยู่ก็เปิดดูได้ภายหลัง (ซึ่ง view จะใช้ประโยชน์จากตรงนี้ในหัวข้อ 7)

# model ยังเป็นแบบข้างบน (presence: true ที่ title)
wongnok-blog(dev):001> q = Post.new(title: "   ", user: User.first)
wongnok-blog(dev):002> q.valid?
#                          ↑ ชื่อเรื่องเป็นช่องว่างสามตัว · มีผู้เขียนแล้ว

wongnok-blog(dev):001> q = Post.new(title: "   ", user: User.first)
  User Load (1.3ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> #<Post:0x000000012635cab0 id: nil, title: "   ", body: nil, created_at: nil, updated_at: nil, published: false, views: 0, user_id: 1>
wongnok-blog(dev):002> q.valid?
=> false
wongnok-blog(dev):003> q.errors.full_messages
=> ["Title can't be blank"]

wongnok-blog(dev):001> Post.new.errors.full_messages
#                      ↑ ยังไม่ได้สั่ง valid? หรือ save เลย

wongnok-blog(dev):001> Post.new.errors.full_messages
=> []

3 · คลังกฎสำเร็จรูป — 5 แบบที่ใช้บ่อย

Rails มีกฎสำเร็จรูปให้เลือกหลายแบบ ไม่ต้องจำครบ แค่รู้ว่ามี — เวลาอ่านโค้ดที่ AI เขียนมาจะได้รู้ว่าแต่ละบรรทัดตรวจอะไร
ผมเขียนกฎลง Post 4 ข้อ กับ User 1 ข้อ (ใช้ช่องที่มีจริงในตารางของเรา):

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments

  validates :title, presence: true
  validates :title, length: { in: 5..120 }
  validates :views, numericality: { greater_than_or_equal_to: 0 }
  validates :published, inclusion: { in: [true, false] }
end

# app/models/user.rb
class User < ApplicationRecord
  has_many :posts
  has_many :comments

  validates :email, format: { with: /\A[^@\s]+@[^@\s]+\z/ }
end

สังเกตว่ากฎเหล่านี้มีปีกกาซ้อนอีกชั้น เช่น length: { in: 5..120 } — ชื่อกฎอยู่หน้า : ส่วนในปีกกาคือรายละเอียดของกฎ ("ยาวเท่าไหร่ถึงผ่าน") · ต่างจาก presence: true ที่ไม่มีรายละเอียดอะไรให้บอก แค่ "เปิดใช้"

แล้วลองทีละกฎใน console (reload! ก่อนถ้าเปิดค้างไว้) · ผมเขียน 3 คำสั่งในบรรทัดเดียวคั่นด้วย ; (สร้างแฟ้ม ; ตรวจ ; ดูโน้ต) — console โชว์แค่ผลของคำสั่งสุดท้าย:

wongnok-blog(dev):001> u = User.first
  User Load (1.4ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=>
#<User:0x0000000122633cb0
...
wongnok-blog(dev):002> p = Post.new(user: u, title: "ลาบ"); p.valid?; p.errors.full_messages
=> ["Title is too short (minimum is 5 characters)"]
wongnok-blog(dev):003> p = Post.new(user: u, title: "ลาบหมูทอด", views: -5); p.valid?; p.errors.full_messages
=> ["Views must be greater than or equal to 0"]
wongnok-blog(dev):004> p = Post.new(user: u, title: "ลาบหมูทอด", views: "เยอะมาก"); p.valid?; p.errors.full_messages
=> ["Views is not a number"]
wongnok-blog(dev):005> p = Post.new(user: u, title: "ลาบหมูทอด", published: nil); p.valid?; p.errors.full_messages
=> ["Published is not included in the list"]
wongnok-blog(dev):006> x = User.new(email: "somchai.example.com"); x.valid?; x.errors.full_messages
=> ["Email is invalid"]
wongnok-blog(dev):007> x = User.new(email: "som chai@example.com"); x.valid?; x.errors.full_messages
=> ["Email is invalid"]
wongnok-blog(dev):008> x = User.new(email: "somchai@example.com"); x.valid?
=> true

อ่าน regex ของอีเมลเป็นภาษาคน — regex คือ "แบบฟอร์มของข้อความ" เขียนไว้ระหว่าง / … / (บท 104 เคยเห็นผ่านตา):

แปลรวม: "มีอะไรสักอย่าง @ มีอะไรสักอย่าง · ไม่มีช่องว่าง · มี @ ตัวเดียว" · [^…] = "ตัวไหนก็ได้ที่ไม่ใช่ของในวงเล็บ" · \s = ช่องว่าง · + = หนึ่งตัวขึ้นไป · กฎนี้กันพิมพ์ผิดแบบโจ่งแจ้งได้ แต่ไม่ได้รับประกันว่าอีเมลมีอยู่จริง

เกร็ดสำหรับภาษาไทย: length นับทุกตัวอักษรรวมสระบนล่างและวรรณยุกต์ · ใน console "กุ้ง".length ได้ 4 (ก · ุ · ้ · ง) ไม่ใช่ 2 อย่างที่ตาเห็น · ตั้งค่าต่ำสุดสำหรับชื่อเรื่องไทยเผื่อไว้หน่อย

อีกหนึ่งกับดัก: ทำไม published ใช้ inclusion ไม่ใช้ presence? เพราะใน Rails false นับว่า "ว่าง" — ผมลอง validates :published, presence: true แล้วสร้างบทความ draft (published: false) ได้ ["Published can't be blank"] · ช่อง true/false จึงใช้ inclusion: { in: [true, false] } แทน

เทียบกับ Go: กฎพวกนี้คือ tag ของ validator ที่ Gin ใช้ในบท 39 แบบเดียวกัน — binding:"min=1,max=20" ≈ length / numericality · binding:"oneof=draft live" ≈ inclusion · ต่างกันที่ Go เขียนเป็นข้อความใน tag ส่วน Rails เขียนเป็น hash ที่ Ruby อ่านเข้าใจ

กฎหลายข้อของช่องเดียวกันรวมเป็นบรรทัดเดียวได้ เช่น validates :title, presence: true, length: { maximum: 120 } · ผลเหมือนเขียนแยกสองบรรทัด

4 · กฎของร้านเราเอง — validate + errors.add

บางกฎไม่มีของสำเร็จรูป เช่นกฎของร้านเรา: "บทความที่จะเผยแพร่ ต้องมีเนื้อหา (draft ไม่มีเนื้อหาได้)" · กฎแบบนี้เขียนเป็น method ธรรมดาแล้วบอก Rails ว่า "ตอนตรวจ ให้เรียก method นี้ด้วย"
ผมเปลี่ยน app/models/post.rb เป็นแบบนี้ (เอากฎทดลองในหัวข้อ 3 ออก เหลือที่ใช้จริง):

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments

  validates :title, presence: true, length: { maximum: 120 }
  validates :views, numericality: { greater_than_or_equal_to: 0 }
  validate :body_needed_to_publish

  private

  def body_needed_to_publish
    return unless published
    if body.blank?
      errors.add(:body, "ต้องมีเนื้อหาก่อนเผยแพร่")
    end
  end
end

wongnok-blog(dev):001> p = Post.new(user: User.first, title: "ลาบหมูทอด", published: true)
  User Load (1.3ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> #<Post:0x0000000124b069e8 id: nil, title: "ลาบหมูทอด", body: nil, created_at: nil, updated_at: nil, published: true, views: 0, user_id: 1>
wongnok-blog(dev):002> p.valid?
=> false
wongnok-blog(dev):003> p.errors.full_messages
=> ["Body ต้องมีเนื้อหาก่อนเผยแพร่"]
wongnok-blog(dev):004> p.body = "สูตรลาบทอดกรอบ ๆ"
=> "สูตรลาบทอดกรอบ ๆ"
wongnok-blog(dev):005> p.valid?
=> true

ได้ "Body ต้องมีเนื้อหาก่อนเผยแพร่" — Rails เติมชื่อช่องภาษาอังกฤษนำหน้าให้เองเสมอ จึงได้ประโยคครึ่งไทยครึ่งอังกฤษ · ตอนนี้ยอมรับไปก่อน · การแปลข้อความ error ทั้งระบบเป็นไทยมีกลไกของมันเอง (ชื่อเรียก I18n) ซึ่งไม่อยู่ในบทนี้

5 · กับดักตัว s ตัวเดียว — validates กับ validate

สองคำนี้หน้าตาเกือบเหมือนกัน แต่คนละงาน:

• validates :title, presence: true — มี s = "ใช้กฎสำเร็จรูปกับช่อง title"
• validate :body_needed_to_publish — ไม่มี s = "เรียก method ของเราชื่อนี้"

สไลด์หน้า 22 บอกว่าพิมพ์สลับกัน "ไม่ error แค่กฎไม่ทำงานเฉย ๆ" · ผมลองทุกแบบใน Rails 8.1.4 แล้วผลจริงไม่ตรงกับสไลด์ทั้งหมด · ไฟล์ทดลองหน้าตาแบบนี้ (เปลี่ยนแค่บรรทัดที่ 6 ทีละแบบ):

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments

  validate :title, presence: true
end

แล้วสั่ง p = Post.new(user: User.first, title: ""); p.valid? ใน console ใหม่ · ผล (ตัดมาแค่บรรทัดแรกของ error · บรรทัดที่เหลือชี้เข้าไปในโค้ดของ Rails):

ตัวเลข :6 ใน error คือบรรทัดที่ 6 ของไฟล์ · นับบรรทัดคอมเมนต์ # app/models/post.rb เป็นบรรทัดที่ 1 ด้วย · in '<class:Post>' = "เกิดตอนกำลังอ่านตัว class Post" (ยังไม่ได้อยู่ใน method ไหน) · ส่วน Valid keys are: :on, :if, … คือตัวเลือกเสริมที่ validate รับได้ ยังไม่ต้องรู้จัก · error สองแบบแรกเด้งขึ้นตอนที่ Rails โหลด model ครั้งแรก (ครั้งแรกที่พิมพ์คำว่า Post) ไม่ใช่ตอน valid?

บทเรียนจากตาราง: Rails รุ่นนี้ช่วยจับการพิมพ์ผิดส่วนใหญ่ให้แล้ว แต่แบบที่สามหลุดได้เสมอ · เขียนกฎเสร็จ ลองให้มันพังหนึ่งครั้งเสมอ (สร้างของผิดกฎแล้วดูว่า valid? เป็น false จริง)

อีกทางคือถาม model ตรง ๆ ว่า "ช่อง title มีกฎอะไรบ้าง" ด้วย Post.validators_on(:title) · ผมลองกับไฟล์สองแบบ (console ใหม่ทุกรอบ):

# แบบที่ 3 — บรรทัดที่ 6 เป็น validate :title (ตัวที่เงียบ)
wongnok-blog(dev):001> Post.validators_on(:title)
=> []

# แบบที่ถูก — บรรทัดที่ 6 เป็น validates :title, presence: true
wongnok-blog(dev):001> Post.validators_on(:title)
=> [#<ActiveRecord::Validations::PresenceValidator:0x0000000124832e10 @attributes=[:title], @options={}>]

• [] = array ว่าง = "ช่อง title ไม่มีกฎตรวจเลยสักข้อ" — จับแบบที่สามได้ทันทีโดยไม่ต้องลองสร้างแฟ้ม
• PresenceValidator = "ตัวตรวจ presence" (validator แปลว่า ตัวตรวจ) · @attributes=[:title] = ตรวจช่อง title · @options={} = ไม่มีรายละเอียดเพิ่ม
• อยากเห็นกฎทุกช่องใช้ Post.validators (ไม่มี _on) · จะเห็นตัวตรวจของ user ที่ belongs_to เพิ่มให้ปนอยู่ด้วย

เทียบกับ Go: ใน Go ถ้าเรียกฟังก์ชันที่ไม่มีอยู่ go build ไม่ผ่านตั้งแต่ก่อนรัน · Ruby ไม่มีขั้น build — ความผิดพวกนี้รู้ตอนรันเท่านั้น และแบบที่สามไม่ผิดไวยากรณ์เลยสักตัว จึงไม่มีใครเตือนได้

6 · save กับ save! — ตีกลับเงียบ ๆ หรือกดกริ่ง

ถึงตอนนี้เราใช้ valid? เพื่อถามอย่างเดียว · ของจริงเราใช้ save ซึ่งตรวจก่อนแล้วค่อยบันทึก · Rails มีสองแบบ ต่างกันที่ "ถ้าไม่ผ่าน จะบอกเรายังไง" · ใช้ model ฉบับหัวข้อ 4 เปิด console ใหม่:

wongnok-blog(dev):001> p = Post.new(title: "", user: User.first)
  User Load (2.4ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> #<Post:0x00000001239cec48 id: nil, title: "", body: nil, created_at: nil, updated_at: nil, published: false, views: 0, user_id: 1>
wongnok-blog(dev):002> p.save
=> false
wongnok-blog(dev):003> p.save!
(wongnok-blog):3:in '<main>': Validation failed: Title can't be blank (ActiveRecord::RecordInvalid)
wongnok-blog(dev):004> p.title = "ลาบหมูทอด"
=> "ลาบหมูทอด"
wongnok-blog(dev):005> p.save
  TRANSACTION (1.9ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Create (5.0ms)  INSERT INTO "posts" ("title", "body", "created_at", "updated_at", "published", "views", "user_id") VALUES ('ลาบหมูทอด', NULL, '2026-11-04 11:55:23.124491', '2026-11-04 11:55:23.124491', FALSE, 0, 1) RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.3ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> true

• p.save → false · ไม่มีบรรทัด INSERT เลย คนดูแลสต็อกตีกลับก่อนเดินไปถึงตู้ · โค้ดเราต้องเช็คเองว่าได้ true หรือ false
• p.save! → โยน error ชื่อ ActiveRecord::RecordInvalid พร้อมข้อความ Validation failed: … บอกว่าผิดข้อไหน · (wongnok-blog):3:in '<main>' = "เกิดที่บรรทัดที่ 3 ที่พิมพ์ใน console · ไม่ได้อยู่ใน method ไหน" · ถ้าไม่มีใคร rescue (บท 96) โปรแกรมหยุดตรงนั้น
• แก้ชื่อเรื่องแล้ว p.save อีกรอบ → ผ่าน เห็น BEGIN · INSERT · COMMIT แล้วได้ true

create (= new + save รวดเดียว) ก็มีคู่แบบเดียวกัน · ต่อใน console เดิม:

wongnok-blog(dev):006> Post.create(title: "", user: User.first)
  User Load (2.2ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> #<Post:0x000000012245e750 id: nil, title: "", body: nil, created_at: nil, updated_at: nil, published: false, views: 0, user_id: 1>
wongnok-blog(dev):007> Post.create!(title: "", user: User.first)
  User Load (2.5ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
(wongnok-blog):7:in '<main>': Validation failed: Title can't be blank (ActiveRecord::RecordInvalid)

create ที่ไม่ผ่านไม่ได้คืน false — คืนแฟ้มที่ยังไม่เข้าตู้มาให้ (สังเกต id: nil) · ถ้าไม่เช็คต่อ จะไม่รู้เลยว่าไม่ได้บันทึก · ส่วน create! ระเบิดทันทีแบบเดียวกับ save!

ทวนบท 93: ที่นั่น ! แปลว่า "ระวัง ตัวนี้อันตรายกว่า" (เช่น upcase! เขียนทับของเดิม) · ใน Rails ความ "อันตรายกว่า" มีความหมายเดียวทั้งระบบคือ "ถ้าทำไม่ได้ ให้ระเบิด" — ใช้กับคู่อื่นด้วย เช่น update / update! · find_by / find_by!:

wongnok-blog(dev):001> User.find_by(email: "nobody@example.com")
  User Load (1.5ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."email" = 'nobody@example.com' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> User.find_by!(email: "nobody@example.com")
  User Load (2.0ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."email" = 'nobody@example.com' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
(wongnok-blog):2:in '<main>': Couldn't find User with [WHERE "users"."email" = $1] (ActiveRecord::RecordNotFound)

SQL บรรทัดนี้แปลว่า "ขอแฟ้มผู้ใช้ทุกช่อง (*) เฉพาะแผ่นที่ (WHERE) ช่อง email ตรงกับ nobody@example.com · เอาแค่แผ่นเดียว (LIMIT 1)" · ($1 ในข้อความ error = ช่องที่ Rails เว้นไว้ให้ใส่ค่าอีเมล ไม่ได้แปลว่าค้นหาคำว่า $1) · หาไม่เจอทั้งคู่ แต่ find_by คืน nil เงียบ ๆ ส่วน find_by! โยน RecordNotFound (ตัวเดียวกับที่ rescue_from ในบท 96 รับไปทำหน้า 404)

เทียบกับ Go: GORM ในบท 27 มีแบบเดียว คือ db.Create(&post) คืน object ที่มี .Error ให้เราเช็คเอง — ซึ่งบท 27 เตือนว่า "ลืมเช็คได้ง่ายมาก" · save ของ Rails ก็นิสัยเดียวกัน (ไม่เช็คค่า = ไม่รู้) · ส่วน save! คล้ายการ panic ใน Go ที่หยุดโปรแกรมเว้นแต่มีคนดักรับ

มีอีกที่หนึ่งที่ต้องใช้ ! คือใน transaction (กลุ่มคำสั่งที่ "บันทึกทั้งหมดหรือไม่บันทึกเลย") · transaction จะยกเลิกทั้งก้อนก็ต่อเมื่อมี error ระเบิดออกมา · save ที่แค่คืน false ไม่ทำให้ยกเลิก — รายละเอียดในบท 111

บทความ "ลาบหมูทอด" ที่เพิ่งบันทึกไว้อยู่ในตู้จริงแล้ว · จะเก็บไว้หรือลบด้วย Post.where(title: "ลาบหมูทอด").destroy_all ก็ได้ (ผมลองแล้ว เห็น DELETE FROM "posts" WHERE … = "ลบแฟ้มแผ่นที่…" · แล้ว Post.count กลับเป็น 6)

7 · ใน controller — if @post.save … else render :new

ฟอร์ม "เขียนบทความใหม่" คืองานแบบ "ผู้ใช้กรอก ผิดได้บ่อย" จึงใช้ save แบบไม่มี ! · นี่คือ action create ที่บท 102 ให้อ่านล่วงหน้า · ตอนนี้รันได้จริงแล้ว (ผมเขียน route · controller · view ทดลองใน sandbox แล้วยิง request ดู):

# app/controllers/posts_controller.rb (ตัดมาเฉพาะ action create)
def create
  @post = Post.new(post_params)
  @post.user = User.first   # ชั่วคราว: ยังไม่มีระบบ login
  if @post.save
    redirect_to @post, notice: "สร้างบทความแล้ว"
  else
    render :new, status: :unprocessable_content
  end
end

ผมส่งฟอร์มที่ชื่อเรื่องว่าง · log ของ server (ตัดบรรทัดที่ไม่เกี่ยวและวงเล็บท้าย Completed ออก):

Started POST "/posts" for ::1 at 2026-11-04 18:50:27 +0700
Processing by PostsController#create as */*
  Parameters: {"authenticity_token" => "[FILTERED]", "post" => {"title" => "", "body" => "x"}}
  User Load (0.6ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*action='create',application='WongnokBlog',controller='posts'*/
  Rendered posts/new.html.erb within layouts/application (Duration: 0.5ms | GC: 0.0ms)
Completed 422 Unprocessable Content in 14ms

• for ::1 = request มาจากเครื่องตัวเอง (::1 คือ localhost อีกแบบ) · as */* = ผมยิงด้วย curl ไม่ได้กดจาก browser — ของคุณอาจเห็นคำอื่นตรงนี้
• "authenticity_token" => "[FILTERED]" = รหัสลับที่ฟอร์มของ Rails แนบมาให้เองทุกครั้ง กันเว็บอื่นแอบส่งฟอร์มแทนเรา · Rails ซ่อนค่าไว้ใน log · ไม่ต้องทำอะไรกับมัน
• "post" => {"title" => "", …} = ผู้ใช้ส่งชื่อเรื่องว่างมาจริง
• มีแค่ SELECT หา User · ไม่มี INSERT — validation ตีกลับก่อนถึงตู้
• Rendered posts/new.html.erb + Completed 422 = เข้า else · โชว์ฟอร์มเดิม

แล้วโน้ตสีเหลืองไปโผล่บนหน้าเว็บได้ยังไง? · คนจัดจาน (view) เปิดดูโน้ตที่ติดมากับ @post แล้ววนเขียนเป็นรายการ · นี่คือส่วนบนของ view ฟอร์มที่ผมใช้ทดลอง:

<%# app/views/posts/new.html.erb (ตัดมาเฉพาะส่วนโชว์ error) %>
<% if @post.errors.any? %>
  <ul>
    <% @post.errors.full_messages.each do |message| %>
      <li><%= message %></li>
    <% end %>
  </ul>
<% end %>

• <%# … %> = comment ของ ERB ไม่โผล่บนหน้าเว็บ · <% %> = รันโค้ดเฉย ๆ · <%= %> = รันแล้วเอาผลไปแปะบนหน้า (บท 103)
• @post.errors.any? = "มีโน้ตอย่างน้อยหนึ่งข้อไหม" · ไม่มี = ไม่ต้องวาดรายการเลย (ตอนเปิดฟอร์มครั้งแรกจึงไม่เห็นกล่อง error)
• .each do |message| = วนทีละประโยค (บท 93) · แต่ละประโยคกลายเป็นหนึ่งบรรทัด <li>

ผลจริงเมื่อส่งฟอร์มแบบเดียวกัน (ชื่อเรื่องว่าง · เนื้อหา x): หน้าที่ได้กลับมามีรายการบรรทัดเดียว Title can't be blank · และช่องเนื้อหายังมีคำว่า x ที่ผมพิมพ์ไว้ — เพราะ render ใช้ @post ตัวเดิมที่ยังถือของที่ผู้ใช้กรอก

8 · validation เป็นประตูหน้า ไม่ใช่กำแพง

ทุกอย่างในบทนี้ทำงานเฉพาะตอนที่ข้อมูลเดินผ่าน model · มีทางเลี่ยงอยู่จริง เช่น save(validate: false) ที่บันทึกโดยไม่ตรวจอะไรเลย · หรือ SQL ที่ยิงตรงเข้าฐานข้อมูลโดยไม่ผ่าน Rails
นี่คือประโยคหลักข้อที่สองของวัน: validation ใน model ให้ข้อความ error สวย ๆ กับผู้ใช้ แต่ไม่ใช่การรับประกัน · ของสำคัญต้องมีกฎที่ตัวตู้ (ฐานข้อมูล) คู่กันด้วย — ลองทางเลี่ยงพวกนี้จริง ๆ ในบท 111

ภารกิจ — ตั้งกฎให้ User

# app/models/user.rb
class User < ApplicationRecord
  has_many :posts
  has_many :comments

  validates :name, presence: true
  validates :email, presence: true, format: { with: /\A[^@\s]+@[^@\s]+\z/ }
end

wongnok-blog(dev):003> reload!
Reloading...
=> nil
wongnok-blog(dev):004> u = User.new(name: "", email: "mana.example.com")
=> #<User:0x0000000123e3a548 id: nil, name: "", email: "[FILTERED]", created_at: nil, updated_at: nil>
wongnok-blog(dev):005> u.valid?
=> false
wongnok-blog(dev):006> u.errors.full_messages
=> ["Name can't be blank", "Email is invalid"]
wongnok-blog(dev):007> User.create!(name: "ใหม่", email: "")
(wongnok-blog):7:in '<main>': Validation failed: Email can't be blank, Email is invalid (ActiveRecord::RecordInvalid)
wongnok-blog(dev):008> User.all.all?(&:valid?)
  User Load (3.4ms)  SELECT "users".* FROM "users" /*application='WongnokBlog'*/
=> true

ทดสอบความเข้าใจ

ถามกลับได้เลย — ถ้าบันทึกไม่ผ่านแล้วไม่รู้ทำไม ให้ก็อปผลของ p.errors.full_messages และไฟล์ model มาถาม · สองอย่างนี้บอกเกือบทุกอย่างว่ากฎข้อไหนตีกลับ และกฎนั้นมาจากบรรทัดไหน

ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

อ้างอิง

• Rails Guides — Active Record Validations — อ่าน Validation Triggers (method ไหนตรวจ · ไหนไม่ตรวจ) · Checking Validity (valid?) · แล้วข้ามไปหมวด Validations ดูกฎ presence · length · format · numericality · inclusion ทีละตัว
• Rails Guides — Custom Methods — วิธีเขียน validate :ชื่อmethod + errors.add · ต่อด้วย Working with Validation Errors ถ้าอยากรู้ว่า errors ทำอะไรได้อีก
• Rails API — ActiveRecord::Validations — ดู save · save! · valid? สั้น ๆ ว่าแต่ละตัวคืนอะไร และ save! โยน RecordInvalid
• Rails API — ActiveModel::Validations::ClassMethods — เทียบ validate กับ validates ในหน้าเดียว · รายการ options ที่ validate รับ (:on · :if · :unless …) คือที่มาของ error "Unknown key"
• go-playground/validator — ตัวตรวจที่อยู่เบื้องหลัง binding:"required" ของ Gin (บท 39) · ดูรายชื่อ tag ใน README เทียบกับกฎสำเร็จรูปของ Rails