Controller — หัวหน้าเชฟที่รับใบสั่ง, params, render กับ redirect

1 · Controller คือใคร ทำไมต้องมี

เวลามีคนเปิด /hello ต้องมีใครสักคนตัดสินใจว่าจะตอบอะไรกลับไป เช่น ดูว่าผู้ใช้ส่งชื่อมาไหม แล้วเตรียมข้อความ "Hello ชื่อนั้น" ไว้
ใน Rails คนคนนั้นคือ controller — เป็น class หนึ่งตัวที่รวม "งานที่ทำได้" ของเรื่องเดียวกันไว้ด้วยกัน

งานแต่ละอย่างข้างใน class เรียกว่า action — เขียนเป็น method หนึ่งตัว (def index · def show …)
หนึ่ง action ≈ หนึ่งหน้าเว็บหรือหนึ่งงาน เช่น "หน้ารายการบทความ" หรือ "หน้าบทความชิ้นเดียว"

เทียบกับ Go: ใน Gin คุณเขียน handler func(c *gin.Context) { ... } ทีละตัว แล้วผูกกับ URL เอง · Rails เอา handler ที่เป็นเรื่องเดียวกันมาเป็น method ใน class เดียวกัน แล้วตั้งชื่อ class ตามกฎ เพื่อให้ Rails หาเจอเอง

2 · ไฟล์ที่ 1 — route: บอกพนักงานต้อนรับ

แผนกหลักของแอปบล็อก wongnok_blog คือแผนกบทความ (PostsController) แต่บทความต้องเก็บในฐานข้อมูล ซึ่งรอ Day 2 · วันนี้จึงฝึกกับแผนกเล็ก ๆ ชื่อ greetings (คำทักทาย · ตั้งชื่อเป็นพหูพจน์ตามกฎเดียวกับ posts) ไปก่อน

เป้าหมายคือหน้า /hello ที่ขึ้นว่า "Hello PEA" หรือ "Hello ชื่อที่ส่งมา" · ต้องเขียน 3 ไฟล์ เรียงตามทางที่ใบสั่งเดิน: route → controller → view
ไฟล์แรกคือกฎของพนักงานต้อนรับ (เปิดแอปที่ได้จาก rails new แล้วแก้ไฟล์นี้):

# config/routes.rb
Rails.application.routes.draw do
  get "/hello", to: "greetings#index"
  root "greetings#index"
end

• Rails.application.routes.draw do … end — "นี่คือรายการกฎของพนักงานต้อนรับ" · กฎทุกข้ออยู่ระหว่าง do กับ end (block — บท 93)
• get "/hello", to: "greetings#index" — "ถ้ามีคนขอดู (GET) /hello ส่งไปแผนก greetings เมนู index" · to: คือ hash ท้าย argument ที่ไม่ต้องใส่ปีกกา (บท 97)
• root "greetings#index" — หน้าแรกของเว็บ (/ เปล่า ๆ) ก็ไปที่เดียวกัน

3 · ไฟล์ที่ 2 — controller: หัวหน้าเชฟแผนก greetings

ชื่อไฟล์ต้องตรงกฎตั้งชื่อ (บท 99): แผนก greetings → ไฟล์ greetings_controller.rb → class GreetingsController
สร้างไฟล์ใหม่ที่ app/controllers/greetings_controller.rb:

# app/controllers/greetings_controller.rb
class GreetingsController < ApplicationController
  def index
    @name = params[:name] || "PEA"
  end
end

อ่านทีละบรรทัด:

$ ruby -c app/controllers/greetings_controller.rb
ruby: app/controllers/greetings_controller.rb:2: syntax error found (SyntaxError)
  1 | class GreetingsController
> 2 |     < ApplicationController
    |     ^ unexpected '<', ignoring it
  3 |   def index
  4 |     @name = params[:name] ||

เทียบกับ Go: handler ใน Gin รับ c *gin.Context เป็น argument แล้วเรียก c.Query(…) จากตัวนั้น · action ของ Rails ไม่มี argument เลย — params เป็น method ที่ได้มาจากการสืบทอด เรียกเฉย ๆ ได้ทุกที่ใน class (นี่คือเหตุที่ params "โผล่มาเฉย ๆ" ได้ — ได้มาจากการสืบทอดแบบเดียวกับที่ Recipe ได้ greeting มาจาก Post ในบท 95)

4 · ไฟล์ที่ 3 — view แล้วเปิดร้านดู

ไฟล์สุดท้ายคือ "การจัดจาน" — HTML ที่มีช่องให้เติมค่า · สร้างโฟลเดอร์ app/views/greetings/ แล้วสร้างไฟล์ index.html.erb:

<%# app/views/greetings/index.html.erb %>
<h1>
  Hello <%= @name %>
</h1>

• ทุกอย่างเป็น HTML ธรรมดา ยกเว้น <%= @name %> ซึ่งแปลว่า "เอาค่าของ @name มาใส่ตรงนี้"
• ไฟล์ลงท้าย .html.erb = HTML ที่มี Ruby แทรกได้ (ERB · ละเอียดใน บท 103)
• บรรทัดแรก <%# … %> เป็นแค่คอมเมนต์บอกชื่อไฟล์ ไม่ต้องพิมพ์ก็ได้

ครบ 3 ไฟล์แล้ว เปิดร้านด้วย bin/rails server (ค้างหน้าต่างนี้ไว้) แล้วเปิดอีกหน้าต่าง terminal มาทดสอบ · ผมใช้ curl (ขอหน้าเว็บจาก terminal แทน browser แบบบท 101) โดยเติมของสองอย่าง:

• -s = เงียบ ไม่ต้องโชว์แถบความคืบหน้า
• | grep Hello = ส่งผลที่ได้ต่อให้ grep ซึ่งเก็บไว้แค่บรรทัดที่มีคำว่า Hello · เพราะหน้าเต็มมีของที่ Rails ห่อให้ทุกหน้ายาวมาก (เรียกว่า layout = จานรองแบบเดียวกันทุกจาน — บท 103)

$ curl -s http://localhost:3000/hello | grep Hello
  Hello PEA
$ curl -s "http://localhost:3000/hello?name=Somchai" | grep Hello
  Hello Somchai
$ curl -s http://localhost:3000/ | grep Hello
  Hello PEA

ถ้าเปิดด้วย browser ที่ http://localhost:3000/hello จะเห็นคำว่า Hello PEA · / ได้ผลเดียวกันเพราะ root ชี้ไปเมนูเดียวกัน
มีของน่าสงสัยสองอย่าง: (ก) @name เดินทางจาก controller ไป view ได้ยังไง · (ข) controller ไม่ได้สั่ง "ส่งหน้านี้" เลย แล้ว HTML มาจากไหน

(ก) @name คือถาดส่งของจากเชฟไปคนจัดจาน

ตัวแปรที่ขึ้นต้นด้วย @ ใน controller เป็นทางเดียวที่ view มองเห็น · จำจากบท 95 ได้ว่า @ตัวแปร ติดอยู่กับ object ไม่หายตอน method จบ — Rails จึงหยิบค่าของ @ตัวแปร ทุกตัวไปให้ view ได้ · ส่วนตัวแปรธรรมดา (ไม่มี @) หายไปทันทีที่ def index จบ

เทียบกับ Go: ใน Gin คุณต้องยื่นข้อมูลให้ template เองทีละชิ้น เช่น c.HTML(http.StatusOK, "index.tmpl", gin.H{"name": name}) · Rails ยื่น @ตัวแปร ทุกตัวให้ view อัตโนมัติ ไม่ต้องเขียนบรรทัดนี้

(ข) ไม่ต้องเขียน render เพราะ Rails เดาชื่อ view ให้

ถ้า action จบโดยไม่ได้สั่งว่าจะตอบอะไร Rails จะไปหา view ที่ชื่อตรงกับชื่อแผนกและชื่อเมนูเอง — เหมือนเขียน render "greetings/index" ไว้บรรทัดสุดท้ายให้เราโดยอัตโนมัติ:

นี่คือ Convention over Configuration ที่บท 90 พูดถึง (ร้านแฟรนไชส์ที่ทุกสาขาวางของตำแหน่งเดียวกัน) · ตั้งชื่อถูก Rails หาเจอเอง · ชื่อผิดไฟล์เดียว ทั้งสายหาไม่เจอ

เทียบกับ Go: ใน Gin ทุกอย่างอยู่ในฟังก์ชันเดียว และคุณต้องสั่งตอบกลับเองทุกครั้ง · ผมเขียนตัวเทียบไว้ (ไฟล์เต็มมี package main + import และ go build ผ่าน · ข้างล่างตัดมาเฉพาะ handler):

r.GET("/hello", func(c *gin.Context) {
	name := c.Query("name")
	if name == "" {
		name = "PEA"
	}
	// ต้องสั่งตอบกลับเองเสมอ
	c.String(http.StatusOK, "Hello %s", name)
})

# routes.rb — ใครรับ
get "/hello", to: "greetings#index"

# controller — เตรียมของ
def index
  @name = params[:name] || "PEA"
end  # ไม่ต้องสั่งตอบ

# view — จัดจาน
Hello <%= @name %>

ฝั่ง Go: c.Query("name") อ่านค่าหลัง ? · %s ใน c.String คือช่องที่ name จะถูกเติมลงไป (แบบ fmt.Sprintf) · ฝั่ง Rails: งานเดียวกันถูกแบ่งให้สามคน และไม่มีบรรทัด "ส่งคำตอบ" เลย

5 · params — รายละเอียดในใบสั่ง

params คือกล่องที่เก็บทุกอย่างที่ผู้ใช้ส่งมากับ request · หยิบของด้วยชื่อ เช่น params[:name] (:name คือ symbol — ป้ายชื่อแบบสั้น บท 92)
วันนี้เจอสองทางที่ค่ามากับ URL: หลังเครื่องหมาย ? (/hello?name=Somchai) กับ เป็นท่อนหนึ่งของ path (/hello/Somchai)

ทางที่สองต้องบอกพนักงานต้อนรับก่อนว่าท่อนนั้นชื่ออะไร ด้วย :name ใน route (บท 101) · เพิ่มบรรทัดนี้ใน config/routes.rb:

get "/hello/:name", to: "greetings#index"   # ส่งไปเมนูเดิม ไม่ต้องแก้ controller

$ curl -s http://localhost:3000/hello/Somchai | grep Hello
  Hello Somchai

controller ไม่ได้แก้สักตัวอักษร แต่ใช้ได้ทันที · ดู log ของ server (หน้าต่างที่รัน bin/rails server) จะเห็นว่า สองทางเข้าไปลงกล่องเดียวกันหน้าตาเหมือนกันเป๊ะ:

# log ตอนเปิด /hello?name=Somchai
Processing by GreetingsController#index as */*
  Parameters: {"name" => "Somchai"}

# log ตอนเปิด /hello/Somchai
Processing by GreetingsController#index as */*
  Parameters: {"name" => "Somchai"}

• Processing by GreetingsController#index = ใบสั่งนี้เข้าแผนก greetings เมนู index · as */* ท้ายบรรทัดคือ curl บอกว่ารับคำตอบได้ทุกแบบ — ข้ามไปได้
• Parameters: {"name" => "Somchai"} = ของในกล่อง params หน้าตาแบบ Hash (บท 92) · => อ่านว่า "คู่กับ"
• ใน log ชื่อช่องเป็นข้อความ "name" แต่เราหยิบด้วย symbol :name ได้ เพราะ params ยอมทั้งสองแบบ (ผมลองแล้ว params[:name] กับ params["name"] ได้ "Somchai" เหมือนกัน · ส่วน Hash ธรรมดาของ Ruby {"name" => "Somchai"}[:name] ได้ nil — อย่าเอานิสัยนี้ไปใช้กับ Hash ทั่วไป)

เทียบกับ Go: Gin แยกสองทางนี้เป็นสอง method — c.Query("name") สำหรับหลัง ? และ c.Param("name") สำหรับใน path · Rails เทรวมกล่องเดียว · และค่าจากสองทางนี้เป็นข้อความ (string) เสมอ — เปิด /hello/42 ได้ "42" ไม่ใช่ตัวเลข 42

# controller ยังเป็นแบบเดิม:  @name = params[:name] || "PEA"
$ curl -s "http://localhost:3000/hello?name=" | grep Hello
#                                    ↑ มี = แต่ไม่ได้ใส่ชื่อ

$ curl -s "http://localhost:3000/hello?name=" | grep Hello
  Hello

# log
  Parameters: {"name" => ""}

6 · render กับ redirect_to — ยกจานให้เลย หรือส่งไปเคาน์เตอร์อื่น

ทุก action ต้องจบด้วยการตอบลูกค้าอย่างใดอย่างหนึ่งจากสองแบบนี้:

• render — ทำหน้าเว็บแล้วส่งกลับไปใน request นี้เลย · index ของเราทำแบบนี้อยู่แล้ว (Rails สั่งให้เองตามหัวข้อ 4)
• redirect_to — ไม่ส่งหน้าเว็บ ส่งแค่ "ที่อยู่ใหม่" กลับไป แล้ว browser ไปขอที่อยู่นั้นเองอีกรอบ

ลองทำหน้า /hi ที่ส่งต่อไป /hello · เพิ่ม route หนึ่งบรรทัด และ action หนึ่งตัว:

# config/routes.rb (เพิ่ม)
get "/hi", to: "greetings#hi"

# app/controllers/greetings_controller.rb (เพิ่มใต้ def index … end)
def hi
  redirect_to "/hello"
end

ทีนี้เทียบสองหน้าด้วย curl -i · -i = โชว์ header ด้วย (ข้อมูลกำกับที่แปะมากับคำตอบ เหมือนป้ายหน้ากล่องพัสดุ) · บรรทัดแรกคือ status code — เลขบอกผลของคำตอบที่เคยเจอในฝั่ง Go และบท 100 (200 = สำเร็จ · 404 = หาไม่เจอ)
header มีหลายบรรทัด ผมใช้ grep -iE "^HTTP|^location|^content-length" เก็บไว้แค่บรรทัดที่ขึ้นต้น (^) ด้วยคำใดคำหนึ่งในสามคำนี้ (| ในเครื่องหมายคำพูด = "หรือ" · -E = เปิดให้ใช้ | แบบนี้ได้ · -i = ไม่สนตัวพิมพ์เล็กใหญ่):

$ curl -s -i http://localhost:3000/hello | grep -iE "^HTTP|^location|^content-length"
HTTP/1.1 200 OK
content-length: 2310

$ curl -s -i http://localhost:3000/hi | grep -iE "^HTTP|^location|^content-length"
HTTP/1.1 302 Found
location: http://localhost:3000/hello
content-length: 0

• /hello → 200 OK พร้อมหน้าเว็บยาว 2310 ไบต์ (render)
• /hi → 302 Found · content-length: 0 คือไม่มีหน้าเว็บมาเลย · มีแค่ location: บอกว่า "ไปที่ /hello นะ"
• curl ไม่เดินตามเอง (ต้องใส่ -L) · แต่ browser เดินตามทันทีจนคุณไม่ทันเห็น เห็นแค่ URL ในแถบที่อยู่เปลี่ยนเป็น /hello

$ curl -s -L http://localhost:3000/hi | grep Hello     # -L = เดินตาม location แบบ browser
  Hello PEA

# log ของ server — สอง request ต่อกัน
Processing by GreetingsController#hi as */*
Redirected to http://localhost:3000/hello
Completed 302 Found in 1ms
Processing by GreetingsController#index as */*
Completed 200 OK in 1ms

แถวสุดท้ายคือโค้ดตัวอย่างในสไลด์หน้า 62 — หน้า "บันทึกบทความใหม่" ของแอปบล็อก · Post (ตัวใหญ่ เอกพจน์) คือแม่พิมพ์ของบทความหนึ่งชิ้นที่เก็บในฐานข้อมูล ซึ่งรอเรียน Day 2 จึงยังรันไม่ได้ · วันนี้อ่านเป็นภาษาคนพอ ดูแค่ว่าตรงไหน redirect ตรงไหน render:

def create
  @post = Post.new(post_params)                   # สร้างบทความใหม่จากที่ผู้ใช้กรอก (Day 2)
  if @post.save                                # บันทึกลงฐานข้อมูลได้ไหม
    redirect_to @post, notice: "สร้างแล้ว"      # ได้ → พาไปหน้าบทความนั้น
  else
    render :new, status: :unprocessable_entity  # ไม่ได้ → โชว์ฟอร์มเดิม
  end
end

• post_params = method ช่วยที่หยิบเฉพาะช่องที่อนุญาตจากฟอร์ม (เขียนจริงใน Day 2) · redirect_to @post = ส่งบทความไปทั้งชิ้น แล้ว Rails คิด URL ของบทความนั้นให้เอง (เช่น /posts/42)
• สำเร็จ → redirect เพราะถ้าผู้ใช้กด refresh หน้าปลายทาง browser แค่ขอดูหน้าบทความซ้ำ ไม่ได้ส่งฟอร์มซ้ำจนได้บทความสองชิ้น
• ไม่ผ่าน → render เพราะ @post ยังอยู่ ช่องในฟอร์มจึงมีของที่ผู้ใช้พิมพ์ไว้ ไม่ต้องพิมพ์ใหม่ทั้งหมด · render :new แปลว่า "ใช้ไฟล์ view ชื่อ new" (ไม่ได้รัน def new) · status: :unprocessable_entity คือชื่อเล่นของเลข 422 ("ข้อมูลที่ส่งมาใช้ไม่ได้") · ชื่อนี้เป็นชื่อเก่าที่สไลด์ใช้ — ตอนเขียนเองให้ใช้ :unprocessable_content ตามตารางในบท 100 ได้ 422 เหมือนกัน
• notice: "สร้างแล้ว" คือข้อความสั้น ๆ ที่ฝากไปโชว์ในหน้าถัดไปครั้งเดียว (เรียกว่า flash — ใช้จริงใน Day 2)

เทียบกับ Go: ใน Gin ก็มีสองแบบเหมือนกัน — c.HTML(...) / c.String(...) คือ render · c.Redirect(http.StatusFound, "/hello") คือ redirect_to · ได้ 302 กับ header Location แบบเดียวกัน เพราะเป็นกติกาของ HTTP ไม่ใช่ของ Rails

7 · before_action — งานที่ทำก่อนทุกเมนู (แค่ปูไว้)

สมมติแผนกบทความมีเมนู show (ดู) · edit (แก้) · update (บันทึกที่แก้) · ทั้งสามต้องเริ่มด้วยงานเดียวกันคือ "หาบทความตามเลข id" · เขียนซ้ำสามที่ก็ได้ แต่ Rails มีทางที่สั้นกว่า
before_action = "ก่อนเข้าเมนูพวกนี้ ให้เรียก method นี้ก่อนเสมอ" · นี่คือโค้ดจากสไลด์หน้า 63 (ใช้ Post แม่พิมพ์บทความ จึงยังรันไม่ได้จนกว่าจะถึง Day 2):

class PostsController < ApplicationController
  before_action :set_post, only: %i[show edit update]

  def show; end     # ว่าง เพราะ @post ถูกเตรียมไว้แล้ว

  private

  def set_post
    @post = Post.find(params[:id])   # หาบทความเลข id (Day 2)
  end
end

• before_action :set_post — "ก่อนเข้า action ให้เรียก method ชื่อ set_post" (ส่งชื่อ method เป็น symbol)
• only: %i[show edit update] — "เฉพาะสามเมนูนี้" · %i[…] คือวิธีเขียน array ของ symbol แบบสั้น: รัน ruby -e 'p %i[show edit update]' ได้ [:show, :edit, :update]
• def show; end — action ว่างที่เขียนบรรทัดเดียว (; ใช้แทนการขึ้นบรรทัดใหม่) · ที่เหลือ implicit render ทำให้
• private — method ที่อยู่ข้างล่างคำนี้ไม่ใช่เมนู route ชี้มาหาไม่ได้ ใช้ได้แค่ภายใน class

เทียบกับ Go: คล้าย middleware ของ Gin ที่ผูกกับบาง route (บท 39) — ทำงานก่อน handler · ต่างกันที่ before_action อยู่ในแผนกเดียว ไม่ใช่ด่านหน้าครัวที่ทุกใบสั่งต้องผ่าน (middleware ของ Rails คือด่านแบบนั้น — บท 100)

ภารกิจ — ซ่อมหน้า Hello และเพิ่มหน้า /start

# config/routes.rb
Rails.application.routes.draw do
  get "/hello", to: "greetings#index"
  get "/hello/:name", to: "greetings#index"
  get "/hi", to: "greetings#hi"
  get "/start", to: "greetings#start"
  root "greetings#index"
end

# app/controllers/greetings_controller.rb
class GreetingsController < ApplicationController
  def index
    @name = params[:name].presence || "PEA"
  end

  def hi
    redirect_to "/hello"
  end

  def start
    redirect_to "/hello?name=Rails"
  end
end

$ curl -s "http://localhost:3000/hello?name=" | grep Hello
  Hello PEA
$ curl -s "http://localhost:3000/hello?name=%20%20" | grep Hello
  Hello PEA
$ curl -s "http://localhost:3000/hello?name=Somchai" | grep Hello
  Hello Somchai
$ curl -s -i http://localhost:3000/start | grep -iE "^HTTP|^location|^content-length"
HTTP/1.1 302 Found
location: http://localhost:3000/hello?name=Rails
content-length: 0
$ curl -s -L http://localhost:3000/start | grep Hello
  Hello Rails

ทดสอบความเข้าใจ

ถามกลับได้เลย — ถ้าลองแล้วได้ผลไม่ตรงกับในบทนี้ ให้ก็อปบรรทัดตั้งแต่ Processing by … ถึง Completed … ใน log ของ server มาถาม · ไม่กี่บรรทัดนั้นบอกเกือบทุกอย่าง: เข้าเมนูไหน · params เป็นอะไร · render หรือ redirect · จบด้วย status อะไร

ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

อ้างอิง

• Rails Guides — Action Controller Overview — อ่านหัวข้อ Parameters (กล่อง params รวมค่าจาก query string และ path) และ before_action ในหมวด Controller Callbacks
• Rails Guides — Layouts and Rendering in Rails — อ่าน Rendering by Default: Convention Over Configuration in Action (เรื่องไม่ต้องเขียน render) และ The Difference Between render and redirect_to (ตารางในหัวข้อ 6)
• Rails Guides — Rails Routing from the Outside In — ทวนเรื่อง get … to: และ :name ใน path ถ้ายังไม่แน่นจากบท 101
• Rails API — ActionController::Redirecting — ดู redirect_to ว่ารับอะไรได้บ้าง (ข้อความ URL · ชื่อ route · object) และ status ตั้งต้นคือ 302