อะไรนับว่า "จริง" — nil, true/false และ ||=

1 · if ใน Ruby ถามแค่ว่า "ผ่านไหม"

if มีหน้าที่เดียว: ดูค่าที่วางไว้ข้างหลัง แล้วตัดสินว่า "ทำโค้ดข้างในไหม" แต่ละภาษาตั้งกฎการตัดสินไม่เหมือนกัน

Go เข้มที่สุด — ข้างหลัง if ต้องเป็น bool (true/false) เท่านั้น ลองเขียน if views ทั้งที่ views เป็นตัวเลข Go ไม่ยอม compile เลย:

// main.go
package main

import "fmt"

func main() {
	views := 0
	if views {
		fmt.Println("มีคนอ่านแล้ว")
	}
}

$ go run main.go
# command-line-arguments
./main.go:8:5: non-boolean condition in if statement

แปลว่า "เงื่อนไขของ if ไม่ใช่ bool" · ใน Go คุณจึงต้องเขียนเต็ม ๆ เสมอ เช่น if views > 0 · if title != "" · if err != nil — ยาว แต่ไม่มีทางเข้าใจผิด

Ruby ใจดีกว่า — ใส่อะไรไว้หลัง if ก็ได้ แล้ว Ruby ใช้กฎสั้น ๆ ข้อเดียว:

มาลองให้เห็นกับตา · โค้ดข้างล่างเอาค่า 8 ตัวมาผ่านประตู if ทีละตัว:

# truth.rb
[nil, false, 0, "", " ", [], "false", "0"].each do |v|
  if v
    puts "#{v.inspect} → เข้า if"
  else
    puts "#{v.inspect} → ไม่เข้า"
  end
end

$ ruby truth.rb
nil → ไม่เข้า
false → ไม่เข้า
0 → เข้า if
"" → เข้า if
" " → เข้า if
[] → เข้า if
"false" → เข้า if
"0" → เข้า if

2 · บั๊กที่เจอจริง: บทความที่มีคนอ่าน 0 ครั้ง

ทวนแอปตัวอย่างของคอร์สก่อน: สไลด์สร้างแอป บล็อก ชื่อ wongnok_blog · ของหลักในแอปคือ บทความ (ภาษาอังกฤษ post) · สมมติว่าบทความแต่ละชิ้นมีตัวเลข views = จำนวนครั้งที่มีคนเปิดอ่าน

เราอยากโชว์ป้าย "มีคนอ่านแล้ว" เฉพาะบทความที่มีคนอ่าน · ตอนนี้ยังไม่มี Rails เลยจำลองบทความหนึ่งชิ้นด้วย Hash ไปก่อน (ของจริงใน Rails จะเป็น object ชื่อ Post — เจอใน Day 2):

# views.rb
# จำลองบทความ 1 ชิ้นด้วย Hash (ยังไม่มี Rails)
post = { title: "ข้าวมันไก่ประตูน้ำ", views: 0 }

if post[:views]
  puts "มีคนอ่านแล้ว #{post[:views]} ครั้ง"
end

$ ruby views.rb
มีคนอ่านแล้ว 0 ครั้ง

นี่คือบั๊ก — ยังไม่มีใครอ่านเลย แต่ขึ้นป้ายว่ามีคนอ่าน · เหตุผลคือ post[:views] ได้ 0 และ 0 ผ่านประตู (มันไม่ใช่ nil ไม่ใช่ false) · ไม่มี error ไม่มีคำเตือน ทำให้บั๊กแบบนี้รอดไปถึงมือผู้ใช้ได้ง่าย

ทางแก้: ถามให้ตรงกับที่อยากรู้ · เราอยากรู้ว่า "มากกว่า 0 ไหม" ก็ใช้ method positive? ของตัวเลข (ลงท้าย ? = ตอบ true/false ตามบท 93):

# views2.rb
post = { title: "ข้าวมันไก่ประตูน้ำ", views: 0 }

if post[:views].positive?
  puts "มีคนอ่านแล้ว #{post[:views]} ครั้ง"
else
  puts "ยังไม่มีใครอ่าน"
end

p 0.positive?
p 5.positive?
p 0.zero?

$ ruby views2.rb
ยังไม่มีใครอ่าน
false
true
true

• positive? = "มากกว่า 0 ไหม" · 0.positive? ได้ false เลยไม่ขึ้นป้าย
• zero? = "เท่ากับ 0 ไหม" · ใช้ตอนอยากรู้ว่า "ยังไม่มีใครอ่าน"
• เทียบ Go: post[:views].positive? ก็คือ if post.Views > 0 ที่คุณเขียนใน Go ทุกวันนั่นเอง

3 · nil คือกล่องว่าง — และเรียก method ใส่กล่องว่างแล้วพัง

nil แปลว่า "ไม่มีค่า" · ใน Rails คุณจะเจอมันบ่อยมาก เช่น บทความที่ไม่มีคนใส่ชื่อผู้เขียน · หรือหยิบช่องที่ไม่มีอยู่ใน Hash:

# nil1.rb
post = { title: "ข้าวมันไก่ประตูน้ำ", author: nil }

p post[:author]       # ใส่ไว้ว่า nil
p post[:likes]        # ไม่มีช่องนี้เลย
p post[:author].nil?
p post[:title].nil?

$ ruby nil1.rb
nil
nil
true
false

• หยิบช่องที่ไม่มี (:likes) Ruby ไม่ error แต่คืน nil ให้เงียบ ๆ
• .nil? = "เป็นค่าว่างไหม" · ตอบ true เฉพาะกับ nil ตัวเดียว
• ถ้าอยากถามกลับด้าน ให้วาง ! (แปลว่า "ไม่") ไว้ข้างหน้า · !post[:title].nil? = "ไม่ใช่ค่าว่าง"

ปัญหาเกิดตอนเราลืมว่าค่าอาจเป็น nil แล้วสั่งมันทำงาน · เช่น อยากได้ชื่อผู้เขียนเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ด้วย .upcase:

# nil2.rb
post = { title: "ข้าวมันไก่ประตูน้ำ", author: nil }

puts post[:author].upcase

$ ruby nil2.rb
nil2.rb:4:in '<main>': undefined method 'upcase' for nil (NoMethodError)

puts post[:author].upcase
                  ^^^^^^^

อ่าน error นี้ให้เป็น: "บรรทัด 4 · ไม่มี method ชื่อ upcase สำหรับ nil" · ลูกศร ^^^^^^^ ชี้ตรงจุดที่พัง · แปลเป็นภาษาคนคือ "คุณสั่งกล่องว่างให้ทำงาน" นี่คือ error ที่คุณจะเห็นบ่อยที่สุดในชีวิตการเขียน Rails

เทียบ Go: คุณเคยเจอเรื่องเดียวกันแล้ว — pointer ที่เป็น nil แล้วไปอ่านช่องข้างใน Go ก็พัง (panic) เหมือนกัน · ในโค้ดข้างล่าง *Author คือ pointer (ตัวชี้) ไปหา struct Author · ถ้ายังไม่ได้ชี้ไปไหน มันเป็น nil:

// main.go
package main

import "fmt"

type Author struct {
	Name string
}

type Post struct {
	Title  string
	Author *Author
}

func main() {
	post := Post{Title: "ก๋วยเตี๋ยวเรือ"} // ไม่ได้ใส่ Author → เป็น nil

	if post.Author != nil {
		fmt.Println("ผู้เขียน:", post.Author.Name)
	} else {
		fmt.Println("ไม่มีผู้เขียน")
	}

	fmt.Println(post.Author.Name) // ไม่เช็คก่อน → พัง
}

$ go run main.go
ไม่มีผู้เขียน
panic: runtime error: invalid memory address or nil pointer dereference
[signal SIGSEGV: segmentation violation code=0x2 addr=0x0 pc=0x10306f634]

goroutine 1 [running]:
… (ตามด้วยรายละเอียดอีกหลายบรรทัด · เลข pc=… ในเครื่องคุณจะไม่เหมือนนี้)

ช่วงแรกที่เช็ค != nil ก่อน ทำงานปกติ · บรรทัดสุดท้ายที่ไม่เช็ค พังทันที — Ruby กับ Go เหมือนกันตรงนี้ ต่างกันแค่ชื่อ error

4 · &. — "ถ้ามีค่อยเรียก"

ใน Go เราป้องกัน nil ด้วย if post.Author != nil { … } ทุกครั้ง · Ruby มีทางลัดให้ คือเขียน &. แทนจุดธรรมดา:

# safe.rb
post1 = { title: "ข้าวมันไก่ประตูน้ำ", author: "somchai" }
post2 = { title: "ก๋วยเตี๋ยวเรือ", author: nil }

p post1[:author]&.upcase
p post2[:author]&.upcase

$ ruby safe.rb
"SOMCHAI"
nil

• &. อ่านว่า "ถ้าทางซ้ายมีค่า ก็เรียก method ทางขวา · ถ้าทางซ้ายเป็น nil ก็ข้ามไป ได้ nil กลับมา"
• post1 มีผู้เขียน → เรียก upcase ได้ "SOMCHAI"
• post2 ผู้เขียนเป็น nil → ข้าม ไม่พัง ได้ nil

วางโค้ด Go กับ Ruby ที่ทำเรื่องเดียวกันไว้ข้างกัน — "ถ้ามีผู้เขียน ค่อยเอาชื่อมาทำเป็นตัวพิมพ์ใหญ่":

name := ""
if post.Author != nil {
	name = strings.ToUpper(post.Author.Name)
}

name = post[:author]&.upcase

ความคิดเดียวกัน แต่ Ruby เหลือบรรทัดเดียว · ต่างกันตรงที่ถ้าไม่มีผู้เขียน ฝั่ง Go name ยังเป็น "" ที่เราตั้งไว้ ส่วนฝั่ง Ruby name ได้ nil

ข้อควรระวัง: &. ไม่ได้ทำให้ค่าว่างหายไป แค่เลื่อนปัญหาไปข้างหน้า · ได้ nil มาแล้วถ้าบรรทัดถัดไปเอาไปใช้ต่อโดยไม่เช็ค ก็พังอยู่ดี · ถ้าค่านั้น "ไม่ควรเป็น nil ตั้งแต่แรก" ให้ไปแก้ที่ต้นทางดีกว่าโรย &. ทุกจุด

5 · ||= — "ถ้ายังว่างค่อยใส่"

บ่อยครั้งเราอยากใส่ค่าเริ่มต้นให้ตัวแปร แต่เฉพาะตอนที่มันยังว่างอยู่ · ใน Go คุณเขียนแบบนี้ (slice ที่ยังไม่ได้ใส่อะไรจะเป็น nil):

// main.go
package main

import "fmt"

func main() {
	var tags []string // ยังไม่ได้ใส่อะไร = nil

	if tags == nil {
		tags = []string{"ทั่วไป"}
	}

	fmt.Println(tags)
}

$ go run main.go
[ทั่วไป]

Ruby ย่อทั้งก้อน if นั้นเหลือเครื่องหมายเดียว ||=:

# orq.rb
tags = nil
tags ||= ["general"]
p tags

tags = ["food"]
tags ||= ["general"]
p tags

$ ruby orq.rb
["general"]
["food"]

• tags ||= ["general"] อ่านว่า "ถ้า tags ยังไม่ผ่านประตู (เป็น nil หรือ false) ให้ใส่ ["general"] · ถ้ามีค่าแล้วก็ปล่อยไว้"
• รอบแรก tags เป็น nil → ได้ค่าเริ่มต้น · รอบสอง tags มี ["food"] อยู่แล้ว → ไม่ถูกแตะ
• || แปลว่า "หรือ" · a ||= b จึงอ่านได้ว่า "a หรือไม่งั้นก็ใส่ b ให้ a" — ถ้า a ผ่านประตูก็จบแค่นั้น ไม่งั้นเอา b ใส่ลงไปใน a

ลองทายสองกรณีในท่อน "ที่ไม่เหมือนกัน" ข้างบน:

# orq2.rb
views = 0
views ||= 99
p views

published = false     # ตั้งใจว่า "ยังไม่เผยแพร่"
published ||= true
p published

$ ruby orq2.rb
0
true

# orq3.rb
published = false
published = true if published.nil?
p published

draft = nil
draft = true if draft.nil?
p draft

$ ruby orq3.rb
false
true

ในโค้ด Rails คุณจะเจอ ||= บ่อยมากในรูป @current_user ||= … (@ คือตัวแปรที่ติดอยู่กับ object — เจอละเอียดในบท 95) · ความหมายเดิมทุกอย่าง: "ถ้ายังไม่เคยหาผู้ใช้ ค่อยไปหา · ถ้าหาไว้แล้วก็ใช้ของเดิม"

6 · blank? · present? · presence — ของที่ Rails เติมให้

ทีนี้มาดูเรื่องที่เจอทุกวันในเว็บ: ฟอร์ม · ในภาพร้านอาหาร ค่าที่ผู้ใช้กรอกมาคือ "รายละเอียดในใบสั่ง" ซึ่ง Rails เรียกว่า params (Hash ที่เก็บค่าจากผู้ใช้ — เจอละเอียดในบท 102)

จุดสำคัญ: ถ้าผู้ใช้เว้นช่องว่างไว้แล้วกดส่ง ฟอร์มส่งมาเป็นสตริงว่าง "" ไม่ใช่ nil · ถ้าเผลอเคาะ space ก็ได้ " " (ตรวจกับ Rails 8.1.4 แล้วว่าได้แบบนี้จริง)
และจากหัวข้อ 1 — ทั้งสองค่านี้ผ่านประตู if · ถ้าใช้ || ใส่ค่าเริ่มต้นจะพลาด:

# params.rb — รันด้วย ruby -ractive_support/all params.rb
# จำลอง params ด้วย Hash — ผู้ใช้เคาะ space 3 ที แล้วกดค้นหา
params = { q: "   " }

p params[:q] || "all"
p params[:q].presence || "all"

$ ruby -ractive_support/all params.rb
"   "
"all"

บรรทัดแรก || ธรรมดาได้คำค้นเป็นช่องว่างสามตัว — ค้นหาแล้วไม่เจออะไร · บรรทัดที่สองใช้ presence ได้ "all" ตามที่ตั้งใจ · มาดูว่า presence และเพื่อน ๆ คืออะไร

ข่าวร้ายก่อน: Ruby เปล่า ๆ แยก "ว่างจริง" กับ "มีแต่ช่องว่าง" ไม่ได้ · มีแค่ empty? (ยาว 0 ตัวไหม) ส่วน blank? ไม่มีเลย:

# blank_plain.rb
p "".empty?
p " ".empty?
p " ".blank?

$ ruby blank_plain.rb
true
false
blank_plain.rb:4:in '<main>': undefined method 'blank?' for an instance of String (NoMethodError)

p " ".blank?
     ^^^^^^^

blank? มาจาก Active Support — ส่วนเสริมที่ติดมากับ Rails ซึ่ง "เติม method ใหม่" ให้ของพื้นฐานของ Ruby (ตามที่เล่าในบท 90) · ในแอป Rails ใช้ได้เลยทุกไฟล์ · นอก Rails ต้องสั่งโหลดเอง ด้วย ruby -ractive_support/all ไฟล์.rb (-r = "โหลดของชิ้นนี้ก่อนรันไฟล์")

# blank_as.rb — รันด้วย ruby -ractive_support/all blank_as.rb
p "".blank?
p "   ".blank?
p nil.blank?
p [].blank?
p 0.blank?
p false.blank?
p "ramen".present?
p "   ".present?

$ ruby -ractive_support/all blank_as.rb
true
true
true
true
false
true
true
false

# presence.rb — รันด้วย ruby -ractive_support/all presence.rb
p "ramen".presence
p "".presence
p "   ".presence
p nil.presence

$ ruby -ractive_support/all presence.rb
"ramen"
nil
nil
nil

ทีนี้ย้อนกลับไปอ่าน params[:q].presence || "all" จะเข้าใจแล้ว: " ".presence ได้ nil → nil ไม่ผ่านประตู → || หยิบ "all" ทางขวามาแทน

เทียบ Go: Go ไม่มี blank? ให้ · คุณต้องตัดช่องว่างเองด้วย strings.TrimSpace แล้วเทียบกับ "" เอง — งานเดียวกับ params[:q].presence || "all":

// main.go
package main

import (
	"fmt"
	"strings"
)

func main() {
	q := "   " // ผู้ใช้เคาะ space 3 ที

	if strings.TrimSpace(q) == "" {
		q = "all"
	}

	fmt.Println(q)
}

$ go run main.go
all

• strings.TrimSpace(q) = ตัดช่องว่างหัวท้ายทิ้ง · " " จึงเหลือ ""
• == "" = "ว่างไหม" · ถ้าว่างก็ใส่ "all" — ทั้งก้อน if นี้ Ruby + Active Support ย่อเหลือ .presence || "all"

7 · สรุป: อยากรู้อะไร ถามให้ตรง

8 · ภารกิจ: แก้บั๊ก 2 จุด (~10 นาที)

$ ruby task.rb
มีคนอ่าน 12 ครั้ง
มีคนอ่าน 0 ครั้ง
"Ramen"
""
"   "
"untitled"

def views_label(views)
  if views.positive?              # ← ถามให้ตรงว่า "มากกว่า 0 ไหม"
    "มีคนอ่าน #{views} ครั้ง"
  else
    "ยังไม่มีใครอ่าน"
  end
end

def title_or_default(title)
  title.presence || "untitled"    # ← "" กับ "   " กลายเป็น nil ก่อน
end

$ ruby -ractive_support/all task.rb
มีคนอ่าน 12 ครั้ง
ยังไม่มีใครอ่าน
"Ramen"
"untitled"
"untitled"
"untitled"

ลองตอบดู

ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

อ้างอิง

• Ruby docs — Control Expressions — อ่านแค่ย่อหน้าที่สองของหน้า (ก่อนหัวข้อ if Expression) ที่บอกประโยคเดียวว่า nil กับ false เป็น false-value ที่เหลือเป็น true-value · ที่มาของหัวข้อ 1
• Ruby docs — Calling Methods › Safe Navigation Operator — ย่อหน้าสั้น ๆ เรื่อง &. ที่คืน nil แทนการเรียก method เมื่อทางซ้ายเป็น nil · หัวข้อ 4
• Ruby docs — Assignment › Abbreviated Assignment — ย่อหน้าท้ายหัวข้อที่บอกว่า ||= ใส่ค่าเมื่อค่าเดิมเป็น nil หรือ false · หัวข้อ 5
• Rails Guides — Active Support Core Extensions › blank? and present? — อ่านรายการว่าอะไรนับว่า blank แล้วเลื่อนลงไปหัวข้อ presence ถัดไป · หัวข้อ 6
• Ruby docs — Numeric — ค้นคำว่า positive? และ zero? ในหน้า · หัวข้อ 2
• The Go Programming Language Specification › If statements — ประโยคแรกบอกว่าเงื่อนไขของ if ต้องเป็น boolean · ฝั่ง Go ของหัวข้อ 1