Callbacks และที่อยู่ของโค้ด — ขั้นตอนอัตโนมัติก่อนเก็บแฟ้ม

callback คืออะไร — กฎ "ทำทุกครั้ง" ที่ติดไว้ข้างตู้

callback คือ method ที่เราฝากไว้กับ model ว่า "ทุกครั้งที่จะเก็บแฟ้ม (หรือเพิ่งเก็บเสร็จ) ให้เรียก method นี้ด้วย" · ไม่ต้องมีใครสั่ง ไม่ว่าการบันทึกจะมาจาก controller · console · หรือ seeds ก็โดนหมด

มีไว้สำหรับงานที่ต้องทำทุกครั้งโดยไม่มีข้อยกเว้น — ถ้าปล่อยให้คนเขียนเองในทุก controller สักวันต้องมีที่หนึ่งที่ลืม

หน้าตาคุ้นตาแน่นอน — เพราะคุณเคยเห็นญาติของมันแล้วใน controller: before_action :set_post (บท 102) · callback ของ model เขียนแบบเดียวกันเป๊ะ ต่างกันแค่จังหวะ: before_action ทำก่อนเข้าเมนู · callback ทำก่อน/หลังเก็บแฟ้ม

class Post < ApplicationRecord
  before_validation :generate_slug   # ก่อนตรวจแฟ้ม ให้เรียก method ชื่อ generate_slug
end

เทียบกับ Go: GORM ก็มีของแบบนี้ เรียกว่า hook — ถ้า struct มี method ชื่อ BeforeSave สะกดตรงเป๊ะ GORM จะเรียกให้เองก่อนบันทึก (ไฟล์นี้ go run ผ่านจริง):

// main.go
package main

import (
	"fmt"
	"strings"

	"gorm.io/driver/sqlite"
	"gorm.io/gorm"
)

type Post struct {
	ID    uint
	Title string
	Slug  string
}

// BeforeSave คือ hook ของ GORM — ชื่อต้องสะกดตรงเป๊ะ GORM ถึงจะเรียกให้เองก่อน save
func (p *Post) BeforeSave(tx *gorm.DB) error {
	if p.Slug == "" {
		p.Slug = strings.ToLower(strings.ReplaceAll(p.Title, " ", "-"))
	}
	return nil
}

func main() {
	db, _ := gorm.Open(sqlite.Open("file::memory:"), &gorm.Config{})
	db.AutoMigrate(&Post{})

	post := Post{Title: "Green Curry Chicken"}
	db.Create(&post)
	fmt.Println(post.Slug)
}

$ go run main.go
green-curry-chicken

อ่านเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับเรื่องนี้:

• func (p *Post) BeforeSave(tx *gorm.DB) error — method ของ struct Post (p คือบทความตัวที่กำลังจะถูกบันทึก) · คืน error ได้ ถ้าคืน error GORM จะยกเลิกการบันทึก
• if p.Slug == "" … — ถ้ายังไม่มี slug ให้เอาชื่อเรื่องมาเปลี่ยนช่องว่างเป็นขีด แล้วทำเป็นตัวเล็ก
• db.AutoMigrate(&Post{}) — ให้ GORM สร้างตารางจาก struct (บท 27) · db.Create(&post) — บันทึก · ในจังหวะนี้แหละที่ GORM เรียก BeforeSave ให้เอง เราไม่ได้เรียกเลย
• ฝั่ง Go: GORM เดาจากชื่อ method — สะกด Beforesave ผิดตัวเดียวก็เงียบ ไม่ถูกเรียก (ผมลองแล้ว ได้บรรทัดว่างแทน slug)
• ฝั่ง Rails: เราประกาศเองตรง ๆ ว่า "จังหวะ before_validation ให้เรียก :generate_slug" · ชื่อ method ตั้งอะไรก็ได้
• ใช้ SQLite (ฐานข้อมูลในหน่วยความจำ) แค่ให้ตัวอย่าง Go รันได้ในไฟล์เดียว ไม่เกี่ยวกับแอป Rails

ลำดับที่ callback ทำงาน — แฟ้มเดินผ่านจุดแวะไหนบ้าง

เวลาสั่ง create หนึ่งครั้ง แฟ้มไม่ได้กระโดดเข้าตู้ทันที แต่เดินผ่านจุดแวะเรียงกันตามนี้ (สไลด์หน้า 24 · ผมเรียงตามผลรันจริงข้างล่าง):

สั่ง post.save / Post.create / post.update
        │
        ▼
 1  before_validation   ← เตรียมของก่อนตรวจ (สร้าง slug ทำตรงนี้)
        │  ··· ตรวจกฎ validation (บท 110) ···
 2  after_validation
 3  before_save         ← ทำทั้งตอนสร้างใหม่ และตอนแก้ของเดิม
 4  before_create       ← เฉพาะแฟ้มใหม่ (ถ้าแก้ของเดิม ตัวนี้ข้ามไป)
        │
   ═══ INSERT (เก็บแฟ้มใหม่) หรือ UPDATE (แก้แฟ้มเดิม) ลงตู้ ═══
        │
 5  after_create        ← เฉพาะแฟ้มใหม่
 6  after_save
        │
   ═══ COMMIT — ตู้ยืนยันว่ารับแฟ้มแล้วจริง ═══
        │
 7  after_commit        ← ของที่ออกไปนอกร้าน (อีเมล · แจ้งเตือน) ทำตรงนี้

อย่าเชื่อแผนภาพ ลองให้ callback ทุกตัว "ตะโกนชื่อตัวเอง" ดีกว่า · เปิดไฟล์ app/models/post.rb แล้วเพิ่ม 7 บรรทัดนี้ชั่วคราว (ใต้ has_many):

# app/models/post.rb — ตัวทดลอง: ให้ callback ทุกตัวตะโกนชื่อตัวเอง
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments

  before_validation { puts "1 before_validation" }
  after_validation  { puts "2 after_validation" }
  before_save       { puts "3 before_save" }
  before_create     { puts "4 before_create" }
  after_create      { puts "5 after_create" }
  after_save        { puts "6 after_save" }
  after_commit      { puts "7 after_commit" }
end

• belongs_to :user · has_many :comments — ของเดิมในไฟล์ (บทความเป็นของผู้ใช้หนึ่งคน มีคอมเมนต์หลายอัน — ละเอียดบท 115) ห้ามลบ
• before_validation { … } — แทนที่จะส่งชื่อ method ก็ส่ง block (ก้อนโค้ดใน { } บท 93) ไปตรง ๆ ได้ · เหมาะกับโค้ดทดลองสั้น ๆ

เปิด bin/rails console แล้วสร้างบทความหนึ่งชิ้น (ผลจริง):

wongnok-blog(dev):001> somchai = User.find_by(name: "สมชาย"); nil
  User Load (2.0ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."name" = 'สมชาย' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> post = somchai.posts.create(title: "Pad Thai", body: "เส้นจันท์"); nil
1 before_validation
2 after_validation
3 before_save
4 before_create
  TRANSACTION (0.9ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Create (3.1ms)  INSERT INTO "posts" ("title", "body", "created_at", "updated_at", "published", "views", "user_id") VALUES ('Pad Thai', 'เส้นจันท์', '2026-11-04 12:23:32.692780', '2026-11-04 12:23:32.692780', FALSE, 0, 1) RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
5 after_create
6 after_save
  TRANSACTION (2.1ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
7 after_commit
=> nil

• ; nil ท้ายบรรทัด — ; คือ "สั่งสองอย่างในบรรทัดเดียว" · อย่างที่สองคือ nil เฉย ๆ · console จึงโชว์ => nil แทนการพิมพ์แฟ้มบทความยาวเหยียด · ไม่ได้เปลี่ยนผลอะไร ใช้แบบนี้ทั้งบท
• somchai.posts.create(…) — สร้างบทความในชื่อของสมชาย แบบเดียวกับใน seeds บท 107 · Rails เติมช่อง user_id ให้เอง (ละเอียดบท 115)
• บรรทัดที่ขึ้นต้นด้วย User Load (2.0ms) · Post Create (3.1ms) — สมุดบันทึกการเบิกของ: ใครไปตู้ ทำอะไร ใช้เวลากี่มิลลิวินาที แล้วตามด้วย SQL ที่ส่งไปจริง
• SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."name" = 'สมชาย' LIMIT 1 — "ขอทุกช่องจากลิ้นชัก users เฉพาะแผ่นที่ช่อง name เป็น สมชาย เอาแผ่นเดียว" · ป้าย /*application='WongnokBlog'*/ ท้ายทุกบรรทัด คือ Rails แปะบอกว่า SQL นี้มาจากแอปไหน ไม่ต้องสนใจ
• INSERT INTO "posts" (…) VALUES (…) — "เก็บแฟ้มใหม่ลงลิ้นชัก posts โดยเขียนช่องพวกนี้ด้วยค่าพวกนี้" · RETURNING "id" ท้ายคำสั่ง = "เก็บเสร็จแล้วบอกเลขที่แฟ้มกลับมาด้วย" (บท 107) · ตอนนี้ยังไม่มีช่อง slug — จะเพิ่มในหัวข้อถัดไป
• BEGIN … COMMIT — Rails ครอบการบันทึกทุกครั้งด้วย transaction ให้เอง (บท 111) · ที่ BEGIN โผล่หลังเลข 4 เพราะ Rails ส่งคำนี้ไปบอกฐานข้อมูลตอนจะเขียนจริงเท่านั้น ไม่ต้องสนใจ
• จุดที่ต้องดูจริง ๆ: เลข 6 (after_save) อยู่ก่อน COMMIT · เลข 7 (after_commit) อยู่หลัง — จำไว้ หัวข้อ after_save หรือ after_commit ข้างล่างใช้เรื่องนี้

wongnok-blog(dev):003> post.update(title: "Pad Thai Goong")

1 before_validation
2 after_validation
3 before_save
  TRANSACTION (1.6ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Update (3.5ms)  UPDATE "posts" SET "title" = 'Pad Thai Goong', "updated_at" = '2026-11-04 11:53:04.914520' WHERE "posts"."id" = 7 /*application='WongnokBlog'*/
6 after_save
  TRANSACTION (1.5ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
7 after_commit
=> true

ทดลองเสร็จแล้ว ลบ callback ทั้ง 7 บรรทัดนั้นออก ให้ไฟล์กลับเป็นเหมือนก่อนเริ่มหัวข้อนี้ — หัวข้อถัดไปจะใส่ของจริง

ลงมือ: ให้บทความสร้าง slug เองทุกครั้ง

slug คือชื่อเรื่องที่แปลงให้ใส่ใน URL ได้ เช่น "Green Curry Chicken" → green-curry-chicken (เคยเห็นแล้วในบท 95 ตอนทำ module Sluggable · คือ "ป้ายชื่อย่อที่สันแฟ้ม" ในภาพข้างบน) · เว็บจะได้มี URL แบบ /posts/green-curry-chicken แทน /posts/8 · งานนี้ต้องทำทุกครั้งที่มีบทความใหม่ — เหมาะกับ callback ที่สุด

ขั้นที่ 1 — ต่อช่อง slug บนแฟ้ม (ทวนบท 108)

ตาราง posts ยังไม่มีช่องนี้ ต้องสั่งช่างมาต่อก่อน · คอลัมน์นี้ใช้เฉพาะบทนี้ ท้ายภารกิจจะรื้อออก (ผลจริง):

$ bin/rails generate migration AddSlugToPosts slug:string
      invoke  active_record
      create    db/migrate/20261104115254_add_slug_to_posts.rb
$ bin/rails db:migrate
== 20261104115254 AddSlugToPosts: migrating ===================================
-- add_column(:posts, :slug, :string)
   -> 0.0021s
== 20261104115254 AddSlugToPosts: migrated (0.0021s) ==========================

• AddSlugToPosts slug:string — ชื่อขึ้นต้นด้วย Add…To… Rails เลยรู้ว่าจะเพิ่มช่องให้ลิ้นชัก posts · ช่องชื่อ slug เก็บข้อความ
• add_column(:posts, :slug, :string) — ใบสั่งช่างที่ generator เขียนให้ มีบรรทัดเดียว · เลข 20261104115254 คือวันเวลาที่สร้าง ของคุณจะต่าง

ขั้นที่ 2 — ติดป้ายกฎไว้ข้างตู้

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments

  before_validation :generate_slug

  private

  def generate_slug
    self.slug ||= title.to_s.parameterize
  end
end

• before_validation :generate_slug — "ก่อนตรวจแฟ้มทุกครั้ง ให้เรียก method generate_slug" · ส่งชื่อ method เป็น symbol เหมือน before_action
• private — generate_slug เป็นงานภายใน ไม่อยากให้ใครเรียก post.generate_slug จากข้างนอก
• title.to_s — เอาชื่อเรื่องมา · .to_s กันกรณี title เป็น nil (ได้ "" แทน จะได้ไม่พัง)
• .parameterize — method ของ Rails ที่แปลงข้อความเป็นแบบใส่ URL ได้: ตัวเล็กหมด · ช่องว่างเป็นขีด · ตัดเครื่องหมายแปลก ๆ ทิ้ง
• self.slug ||= … — "ถ้าช่อง slug ยังว่าง ค่อยเติม" (บท 94) · คำว่า self. สำคัญมาก หัวข้อถัดไปทั้งหัวข้อพูดเรื่องนี้

app/models/post.rb:11:in 'Post#generate_slug': undefined method 'slug' for an instance of Post (NoMethodError)

ลองใน console · แก้ไฟล์ model แล้วให้ปิด console เปิดใหม่ (หรือ reload! แล้วหาตัวแปรใหม่ทุกตัว — ตัวแปรที่หาไว้ก่อน reload ยังใช้โค้ดเก่า ผมลองแล้ว) · ผลจริง:

wongnok-blog(dev):001> somchai = User.find_by(name: "สมชาย"); nil
  User Load (1.3ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."name" = 'สมชาย' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> curry = somchai.posts.create(title: "Green Curry Chicken", body: "แกงเขียวหวาน"); nil
  TRANSACTION (2.0ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Create (4.2ms)  INSERT INTO "posts" ("title", "body", "created_at", "updated_at", "published", "views", "user_id", "slug") VALUES ('Green Curry Chicken', 'แกงเขียวหวาน', '2026-11-04 11:53:15.359458', '2026-11-04 11:53:15.359458', FALSE, 0, 1, 'green-curry-chicken') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.8ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):003> curry.slug
=> "green-curry-chicken"
wongnok-blog(dev):004> curry.update(title: "Best Green Curry")
  TRANSACTION (2.0ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Update (4.1ms)  UPDATE "posts" SET "title" = 'Best Green Curry', "updated_at" = '2026-11-04 11:53:16.597786' WHERE "posts"."id" = 8 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.6ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> true
wongnok-blog(dev):005> curry.slug
=> "green-curry-chicken"

• บรรทัด 002 — ไม่ได้ส่ง slug มาเลย แต่ใน INSERT ช่องสุดท้ายเป็น 'green-curry-chicken' = callback เติมให้ก่อนเข้าตู้
• บรรทัด 004 — เปลี่ยนชื่อเรื่อง แต่ UPDATE ไม่ได้แตะช่อง slug · บรรทัด 005 ยืนยันว่ายังเป็นชื่อเดิม · เพราะ ||= เห็นว่า slug มีค่าแล้วเลยปล่อยไว้ — ตั้งใจ: URL ที่คนแชร์ไปแล้วจะได้ไม่เสีย

wongnok-blog(dev):006> thai = somchai.posts.create(title: "ผัดไทยกุ้งสด", body: "เส้นจันท์"); nil
  …
  Post Create (3.1ms)  INSERT INTO "posts" (…, "slug") VALUES (…, '') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  …
wongnok-blog(dev):007> thai.slug
=> ""

self. — ตัวเล็ก ๆ ที่ขาดแล้วพังเงียบ

ใน method ของ model การอ่านช่องบนแฟ้มเขียนชื่อเฉย ๆ ได้ (title ในบรรทัดเดียวกันนั่นแหละ) · แต่การเขียนค่าลงช่องต้องมี self. นำหน้าเสมอ · self แปลว่า "แฟ้มแผ่นที่กำลังทำงานอยู่นี้"

ลองลบ self. ออกดู แล้วสร้างบทความใหม่ (ผลจริง):

def generate_slug
  slug ||= title.to_s.parameterize      # ← ลืม self.
end

wongnok-blog(dev):001> oops = User.first.posts.create(title: "Massaman Curry", body: "มัสมั่น"); nil
  User Load (1.0ms)  SELECT "users".* FROM "users" ORDER BY "users"."id" ASC LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (0.6ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Create (2.2ms)  INSERT INTO "posts" ("title", "body", "created_at", "updated_at", "published", "views", "user_id", "slug") VALUES ('Massaman Curry', 'มัสมั่น', '2026-11-04 11:53:30.754274', '2026-11-04 11:53:30.754274', FALSE, 0, 1, NULL) RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (0.6ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> oops.slug
=> nil

ไม่มี error สักตัว แต่ช่อง slug ใน INSERT เป็น NULL · เพราะ Ruby อ่าน slug ||= … ว่า "สร้างตัวแปร local ชื่อ slug" (ตัวแปรที่อยู่แค่ใน method นี้ จบ method ก็หายไป) — ไม่ได้แตะแฟ้มเลย

เห็นชัดกว่าถ้าลองกับ Ruby ล้วน ๆ ไม่มี Rails (ผลจริง):

# self_demo.rb
class Post
  attr_accessor :slug

  def forget_self
    slug = "hello"        # Ruby เข้าใจว่า: สร้างตัวแปร local ชื่อ slug
  end

  def with_self
    self.slug = "hello"   # Ruby เข้าใจว่า: เรียก method slug= ของ object นี้
  end
end

post = Post.new
post.forget_self
p post.slug
post.with_self
p post.slug

$ ruby self_demo.rb
nil
"hello"

• attr_accessor :slug (บท 95) — สร้าง method อ่าน slug และ method เขียน slug= ให้ · Rails ก็สร้างสองตัวนี้ให้ทุกคอลัมน์เหมือนกัน
• slug = "hello" — ไม่มีอะไรนำหน้า Ruby ถือว่าเป็นการตั้งตัวแปรใหม่เสมอ · ไม่ได้เรียก slug=
• self.slug = "hello" — มี self. นำหน้า = "เรียก method slug= ของ object ตัวนี้" → ค่าเข้าช่องจริง

เทียบกับ Go: ใน hook ของ GORM คุณเขียน p.Slug = … — มี p. นำหน้าเสมอเพราะ Go บังคับ · self. ของ Ruby คือ p. ตัวนั้น ต่างกันที่ Ruby ยอมให้ละไว้ตอนอ่าน เลยเผลอละตอนเขียนได้

ทำอีเมลเป็นตัวเล็กเสมอ — callback หรือ normalizes

ผู้ใช้พิมพ์ " Piti@Example.COM " (มีช่องว่าง ตัวใหญ่ปน) แต่เราอยากเก็บเป็น "piti@example.com" ทุกครั้ง · ไม่งั้นคนเดียวกันจะดูเหมือนสองคน · งานแบบนี้เรียกว่า normalize (ทำให้อยู่ในรูปมาตรฐานเดียวกัน)

ทางที่ 1 — เขียน callback เอง แบบเดียวกับ slug:

# app/models/user.rb
class User < ApplicationRecord
  has_many :posts
  has_many :comments

  before_validation :tidy_email

  private

  def tidy_email
    self.email = email.to_s.strip.downcase
  end
end

• .strip — ตัดช่องว่างหัวท้ายทิ้ง · .downcase — เปลี่ยนเป็นตัวเล็กทั้งหมด · และอย่าลืม self. ตามหัวข้อที่แล้ว

wongnok-blog(dev):001> piti = User.create(name: "ปิติ", email: "  Piti@Example.COM "); nil
  TRANSACTION (0.7ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  User Create (2.0ms)  INSERT INTO "users" ("name", "email", "created_at", "updated_at") VALUES ('ปิติ', 'piti@example.com', '2026-11-04 11:53:34.169235', '2026-11-04 11:53:34.169235') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.5ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> piti.email
=> "piti@example.com"
wongnok-blog(dev):003> User.find_by(email: "PITI@example.com")
  User Load (2.5ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."email" = 'PITI@example.com' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> nil

ตอนเก็บใช้ได้ (INSERT ส่ง 'piti@example.com') · แต่บรรทัด 003 หาไม่เจอ — SQL ค้นด้วย 'PITI@example.com' ตัวใหญ่ตามที่พิมพ์ ("หาแฟ้มในลิ้นชัก users ที่ช่อง email ตรงกับ PITI@… เป๊ะ ๆ") · callback ทำงานตอนบันทึกเท่านั้น ไม่ได้ช่วยตอนค้นหา · หน้าล็อกอินที่ผู้ใช้พิมพ์ตัวใหญ่จะหาบัญชีตัวเองไม่เจอ

ทางที่ 2 — normalizes คำสั่งสำเร็จรูปของ Rails (มีตั้งแต่ Rails 7.1 · ใช้ได้ใน 8.1.4 ที่ผมตรวจ) แทน callback ทั้งก้อน:

# app/models/user.rb
class User < ApplicationRecord
  has_many :posts
  has_many :comments

  normalizes :email, with: -> email { email.strip.downcase }
end

• normalizes :email — "ช่อง email ต้องผ่านเครื่องแปลงก่อนเสมอ"
• with: -> email { … } — -> สร้าง lambda = ก้อนโค้ดที่เก็บไว้เรียกทีหลัง (ญาติของ block บท 93) · รับค่าเดิมเข้ามาในชื่อ email แล้วคืนค่าใหม่ · เทียบ Go คือ func(email string) string { … } ที่ส่งเป็นค่าได้
• ไม่ต้องเขียน self. ไม่ต้องมี private · ลบ before_validation :tidy_email กับ method tidy_email ทิ้งได้เลย

wongnok-blog(dev):001> chujai = User.create(name: "ชูใจ", email: "  ChuJai@Example.COM "); nil
  TRANSACTION (0.4ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  User Create (1.6ms)  INSERT INTO "users" ("name", "email", "created_at", "updated_at") VALUES ('ชูใจ', 'chujai@example.com', '2026-11-04 11:53:38.195125', '2026-11-04 11:53:38.195125') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (2.0ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> chujai.email
=> "chujai@example.com"
wongnok-blog(dev):003> User.find_by(email: "CHUJAI@example.com").name
  User Load (1.3ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."email" = 'chujai@example.com' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> "ชูใจ"

ดูบรรทัด 003 — เราพิมพ์ "CHUJAI@example.com" แต่ SQL ค้นด้วย 'chujai@example.com' · normalizes แปลงให้ทั้งตอนเก็บและตอนค้น จึงเจอ · เลยแนะนำ normalizes สำหรับงานแปลงค่าช่องเดียว · ส่วน slug ต้องใช้ title (อีกช่องหนึ่ง) มาคำนวณ จึงยังเป็นงานของ callback

เทียบกับ Go: ในโค้ด Go ที่เรียนมา คุณต้องเรียก strings.ToLower(strings.TrimSpace(email)) เองสองที่ — ก่อนบันทึก และก่อนค้น · ลืมที่ไหน ก็พังที่นั่น (แบบเดียวกับทางที่ 1 ข้างบน)

after_save หรือ after_commit — อีเมลหลอกเกิดได้ยังไง

สมมติอยากส่งอีเมลบอกผู้ติดตาม "มีบทความใหม่!" ทุกครั้งที่สร้างบทความ · ดูเผิน ๆ ใส่ after_save ก็น่าจะได้ · แต่จำแผนภาพได้ไหม — after_save ทำงานก่อน COMMIT ตอนนั้นตู้ยังไม่ได้ยืนยันว่าจะรับแฟ้ม

ลองของจริง · ใส่ทั้งสองแบบไว้ใน Post พร้อมกัน (งานจริงยังไม่ส่งอีเมล แค่พิมพ์ข้อความแทน):

# app/models/post.rb
class Post < ApplicationRecord
  belongs_to :user
  has_many :comments

  before_validation :generate_slug
  after_save   :email_too_early                    # ❌ ตัวอย่างที่ผิด
  after_commit :notify_followers, on: :create      # ✅ ตัวอย่างที่ถูก

  private

  def generate_slug
    self.slug ||= title.to_s.parameterize
  end

  def email_too_early
    puts "📧 after_save: ส่งอีเมลเรื่อง #{title} แล้ว"
  end

  def notify_followers
    Rails.logger.info "📬 after_commit: ส่งงานแจ้งผู้ติดตามเรื่อง #{title}"
  end
end

• after_commit :notify_followers, on: :create — "หลังตู้ยืนยันแล้ว เรียก notify_followers · เฉพาะตอนสร้างใหม่" · ไม่ใส่ on: จะทำทั้งตอนสร้าง แก้ และลบ
• Rails.logger.info "…" — จดลงสมุดบันทึกของแอป (log) แทน puts (บท 93 บอกไว้ว่าแอปจริงใช้ตัวนี้) · ใน console จะเห็นขึ้นจอด้วย
• ของจริงใน notify_followers จะเป็น NotifyFollowersJob.perform_later(id) ตามสไลด์ — แปลว่า "ฝากงานส่งอีเมลไว้ในคิว ให้คนงานเบื้องหลังทำทีหลัง" · job คือเรื่องของ Day 3 · ตอนนี้แอปยังไม่มี job ตัวนี้ ถ้าพิมพ์ตามสไลด์จะได้ uninitialized constant Post::NotifyFollowersJob (ผมลองแล้ว)

เปิด console ใหม่ · รอบแรก สร้างบทความตามปกติ (ผลจริง):

wongnok-blog(dev):001> somchai = User.find_by(name: "สมชาย"); nil
  User Load (0.8ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."name" = 'สมชาย' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> somchai.posts.create(title: "Khao Soi", body: "ข้าวซอย"); nil
  TRANSACTION (1.6ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Create (3.6ms)  INSERT INTO "posts" ("title", "body", "created_at", "updated_at", "published", "views", "user_id", "slug") VALUES ('Khao Soi', 'ข้าวซอย', '2026-11-04 11:53:52.082532', '2026-11-04 11:53:52.082532', FALSE, 0, 1, 'khao-soi') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
📧 after_save: ส่งอีเมลเรื่อง Khao Soi แล้ว
  TRANSACTION (1.3ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
📬 after_commit: ส่งงานแจ้งผู้ติดตามเรื่อง Khao Soi
=> nil

ทั้งสองข้อความขึ้น · ดูไม่ต่างกัน · ทีนี้ลองให้บทความถูกยกเลิกกลางทาง:

wongnok-blog(dev):003> Post.transaction do
wongnok-blog(dev):004*   somchai.posts.create(title: "Boat Noodles", body: "ก๋วยเตี๋ยวเรือ")
wongnok-blog(dev):005*   raise ActiveRecord::Rollback
wongnok-blog(dev):006*   end

  TRANSACTION (2.2ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Create (4.9ms)  INSERT INTO "posts" ("title", "body", "created_at", "updated_at", "published", "views", "user_id", "slug") VALUES ('Boat Noodles', 'ก๋วยเตี๋ยวเรือ', '2026-11-04 11:55:22.932559', '2026-11-04 11:55:22.932559', FALSE, 0, 1, 'boat-noodles') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
📧 after_save: ส่งอีเมลเรื่อง Boat Noodles แล้ว
  TRANSACTION (1.3ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):007> Post.where(title: "Boat Noodles").count
  Post Count (3.2ms)  SELECT COUNT(*) FROM "posts" WHERE "posts"."title" = 'Boat Noodles' /*application='WongnokBlog'*/
=> 0

เทียบกับ Go: คู่มือ GORM บอกลำดับ hook ไว้ว่า BeforeSave → … → AfterSave → แล้วค่อย commit หรือ rollback · ไม่มี hook หลัง commit ให้ — ถ้าส่งอีเมลใน AfterSave ของ GORM ก็เจอปัญหาเดียวกันนี้เป๊ะ ต้องไปส่งหลัง db.Create คืนค่าสำเร็จเอง

ทดลองเสร็จ ลบบรรทัด after_save :email_too_early และ method email_too_early ทิ้ง · ให้ Post เหลือ before_validation :generate_slug กับ after_commit :notify_followers, on: :create — หน้าตาเดียวกับสไลด์หน้า 24

callback แบบไหนใช้ได้สบาย แบบไหนเริ่มเจ็บ

สไลด์หน้า 24 แบ่งไว้สองฝั่ง · แปลเป็นภาษาร้าน:

หลักง่าย ๆ: callback ควรดูแลแค่แฟ้มของตัวเอง · ถ้างานนั้นต้องคุยกับคนอื่น (model อื่น ระบบอื่น อีเมล) ให้คิดก่อนว่าควรอยู่ใน callback จริงไหม · ส่วนมากคำตอบคือ "ย้ายไปไว้ในไฟล์ของงานนั้นเอง" — หัวข้อถัดไป

business logic ควรอยู่ที่ไหน — ใครในร้านรับผิดชอบงานไหน

business logic คือกฎของธุรกิจเรา เช่น "บทความที่เผยแพร่แล้ว ห้ามเผยแพร่ซ้ำ" หรือ "เผยแพร่แล้วต้องแจ้งผู้ติดตาม" · Rails ไม่ได้บังคับว่าโค้ดพวกนี้ต้องอยู่ไฟล์ไหน — สไลด์หน้า 27 เลยเสนอที่อยู่ 4 แบบ:

concern — ทวนบท 95 ในแบบของ Rails

บท 95 คุณทำ module Sluggable แล้ว include ไปใส่หลาย class · ใน Rails ทำแบบเดียวกันแต่วางไว้ที่ app/models/concerns/ (โฟลเดอร์นี้มีมาให้แล้วตั้งแต่ rails new) · ตัวอย่างนี้ดูหน้าตาไว้ก่อน ไม่ต้องทำตาม (ผมรันจริงแล้ว):

# app/models/concerns/sluggable.rb
module Sluggable
  extend ActiveSupport::Concern

  included do
    before_validation :generate_slug
  end

  private

  def generate_slug
    self.slug ||= title.to_s.parameterize
  end
end

# app/models/post.rb — แค่ include แทนการเขียนเอง
class Post < ApplicationRecord
  include Sluggable
  …
end

• extend ActiveSupport::Concern — ป้ายบอก Rails ว่า "module นี้เป็น concern" เพื่อปลดล็อกบรรทัดถัดไป (ActiveSupport = ชุดเครื่องมือเสริมที่มากับ Rails · parameterize ก็มาจากชุดนี้)
• included do … end — "ตอนมี class ไหน include ฉัน ให้รันบรรทัดในนี้ใน class นั้น" · callback จึงไปติดที่ Post
• ผลจริง: User.first.posts.create(title: "Mango Sticky Rice", body: "ข้าวเหนียวมะม่วง").slug ได้ => "mango-sticky-rice" — เหมือนเขียนใน Post ตรง ๆ
• สไลด์แนะนำว่า แยกเป็น concern เมื่อซ้ำตั้งแต่ 2 ที่ขึ้นไป · ตอนนี้มี slug แค่ Post ที่เดียว เขียนใน model ไปก่อนพอ

service object — ลองทำ PublishPost จิ๋ว ๆ

งาน "เผยแพร่บทความ" มีหลายขั้น เหมาะกับ service object · ชื่อเป็นกริยา (PublishPost = "เผยแพร่บทความ") ไม่ใช่คำนาม · เพราะมันคือ "งานหนึ่งอย่าง" ไม่ใช่ "ของหนึ่งชิ้น" · สร้างโฟลเดอร์ app/services/ แล้วสร้างไฟล์นี้:

# app/services/publish_post.rb
class PublishPost
  def initialize(post)
    @post = post
  end

  def call
    return false if @post.published

    @post.update!(published: true)
    Rails.logger.info "📣 เผยแพร่เรื่อง #{@post.title} ของ #{@post.user.name} แล้ว"
    true
  end
end

• class PublishPost — class Ruby ธรรมดา ไม่มี < ApplicationRecord เพราะไม่ใช่แฟ้มในตู้ ไม่มีตารางของตัวเอง
• initialize(post) · @post = post — รับบทความที่จะเผยแพร่มาเก็บไว้ (บท 95)
• return false if @post.published — ขั้น 1: ถ้าเผยแพร่ไปแล้ว จบเลย คืน false
• @post.update!(published: true) — ขั้น 2: เปลี่ยนสถานะ · มี ! = ถ้าบันทึกไม่ได้ให้ระเบิด (บท 110)
• Rails.logger.info … — ขั้น 3: แจ้งผู้ติดตาม (ของจริงฝากให้ job — Day 3) · @post.user.name = ชื่อผู้เขียน (บท 115 จะอธิบายว่าทำไมเรียกแบบนี้ได้)
• ชื่อไฟล์ publish_post.rb ↔ ชื่อ class PublishPost — กฎตั้งชื่อเดียวกับบท 99 · Rails หาไฟล์เจอเองจากชื่อ ไม่ต้อง require

(wongnok-blog):2:in '<main>': uninitialized constant PublishPost (NameError)

เปิด console ใหม่ แล้วเผยแพร่ "Green Curry Chicken" ที่สร้างไว้ตอนหัวข้อ slug (ตอนนี้ยังเป็นร่าง) — ผลจริง:

wongnok-blog(dev):001> curry = Post.find_by(slug: "green-curry-chicken"); nil
  Post Load (1.7ms)  SELECT "posts".* FROM "posts" WHERE "posts"."slug" = 'green-curry-chicken' LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):002> PublishPost.new(curry).call
  TRANSACTION (1.9ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Post Update (4.1ms)  UPDATE "posts" SET "updated_at" = '2026-11-04 11:55:35.237323', "published" = TRUE WHERE "posts"."id" = 8 /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.7ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
  User Load (1.0ms)  SELECT "users".* FROM "users" WHERE "users"."id" = 1 LIMIT 1 /*application='WongnokBlog'*/
📣 เผยแพร่เรื่อง Best Green Curry ของ สมชาย แล้ว
=> true
wongnok-blog(dev):003> PublishPost.new(curry).call
=> false

• บรรทัด 001 — หาบทความด้วย slug ได้แล้ว (ค้นช่อง slug ในลิ้นชัก posts) · ชื่อเรื่องเป็น Best Green Curry เพราะเราเปลี่ยนไว้ แต่ slug ยังเป็นอันเดิม
• บรรทัด 002 — UPDATE … SET "published" = TRUE = "แก้ช่อง published ของแฟ้มเลข 8 เป็นจริง" · ไม่มี 📬 เพราะ after_commit ของเราใส่ on: :create (นี่คือการแก้ ไม่ใช่สร้าง)
• User Load … WHERE "users"."id" = 1 LIMIT 1 หลัง COMMIT — มาจาก @post.user.name ในขั้น 3: "ไปหยิบแฟ้มผู้เขียนเลขที่ 1 จากลิ้นชัก users มาดูชื่อ"
• บรรทัด 003 — เรียกซ้ำ ได้ false ทันที ไม่ยิง SQL สักบรรทัด · กฎ "ห้ามเผยแพร่ซ้ำ" อยู่ในใบงานใบเดียว อ่านง่าย

เทียบกับ Go: นี่คือแนวเดียวกับชั้น service ที่คุณแยกจาก handler และ repository ในโปรเจกต์ Go (บท 27) · ต่างกันที่ Go คุณวางโครงนี้เองตั้งแต่วันแรก · Rails ไม่มีโฟลเดอร์นี้มาให้ สร้างเมื่อต้องใช้

form object — แค่รู้จักชื่อไว้: ใช้ตอนฟอร์มหนึ่งหน้าไม่ตรงกับ model ตัวเดียว เช่น ฟอร์มสมัครสมาชิกที่สร้างทั้งผู้ใช้และบทความแรกพร้อมกัน · เป็น class ธรรมดาที่ใช้ validation ได้ทั้งที่ไม่มีตารางของตัวเอง · บทนี้ไม่ลงรายละเอียด

wongnok-blog(dev):002> c = tomyum.comments.create(user: mana, body: "   อร่อยมาก   "); nil
  TRANSACTION (1.5ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Comment Create (3.7ms)  INSERT INTO "comments" ("body", "post_id", "user_id", "created_at", "updated_at") VALUES ('อร่อยมาก', 1, 3, '2026-11-04 11:55:58.493625', '2026-11-04 11:55:58.493625') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.0ms)  COMMIT /*application='WongnokBlog'*/
💬 คอมเมนต์ใหม่ในเรื่อง ต้มยำกุ้งน้ำข้น
=> nil
wongnok-blog(dev):003> c.body
=> "อร่อยมาก"
wongnok-blog(dev):004> Comment.transaction do
wongnok-blog(dev):005*   tomyum.comments.create(user: mana, body: "คอมเมนต์ที่จะถูกยกเลิก")
wongnok-blog(dev):006*   raise ActiveRecord::Rollback
wongnok-blog(dev):007*   end
  TRANSACTION (2.8ms)  BEGIN /*application='WongnokBlog'*/
  Comment Create (6.6ms)  INSERT INTO "comments" ("body", "post_id", "user_id", "created_at", "updated_at") VALUES ('คอมเมนต์ที่จะถูกยกเลิก', 1, 3, '2026-11-04 11:57:30.098348', '2026-11-04 11:57:30.098348') RETURNING "id" /*application='WongnokBlog'*/
  TRANSACTION (1.2ms)  ROLLBACK /*application='WongnokBlog'*/
=> nil
wongnok-blog(dev):008> tomyum.comments.count
  Comment Count (3.7ms)  SELECT COUNT(*) FROM "comments" WHERE "comments"."post_id" = 1 /*application='WongnokBlog'*/
=> 3

ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

อ้างอิง

• Rails Guides — Active Record Callbacks § Available Callbacks — อ่านแค่รายการ Creating an Object กับ Updating an Object · ลำดับตรงกับแผนภาพในบทนี้ (คู่มือมี around_* เพิ่มมา ข้ามไปก่อนได้)
• Rails Guides — Active Record Callbacks § after_commit and after_rollback — ทำไมงานที่ออกไปนอกฐานข้อมูลต้องรอ COMMIT · อ่านถึงหัวข้อ Aliases for after_commit ก็พอ
• Rails API — normalizes — ดูตัวอย่าง normalizes :email, with: -> email { email.strip.downcase } และหมายเหตุว่าค่า nil จะไม่ถูกแปลง ถ้าไม่ตั้ง apply_to_nil · (ตัวอย่างในหน้านั้นมีบรรทัด include ActiveModel::… เพราะเป็น class ธรรมดา · model ที่ < ApplicationRecord ของเราไม่ต้องใส่)
• Rails API — ActiveSupport::Inflector#parameterize — ตัวอย่างการแปลงข้อความเป็น slug · ดูแค่สองบรรทัดตัวอย่างแรก
• Ruby docs — Assignment § Local Variables and Methods — คู่มือ Ruby อธิบายว่าทำไม ชื่อ = ค่า กลายเป็นตัวแปร local และต้องใช้ self. ถึงจะเรียก method
• Rails Guides — Autoloading and Reloading Constants § Custom Namespaces — อ่านแค่ย่อหน้าแรก ที่บอกว่า app/services ไม่ได้สร้างมาให้ แต่ถ้ามีอยู่ Rails จะรวมเข้าไปเอง · ส่วน namespace ที่เหลือข้ามได้
• Rails API — ActiveSupport::Concern — หน้าตา extend ActiveSupport::Concern กับ included do · ตัวอย่างท้ายหน้าเรื่อง dependency ยังไม่ต้องอ่าน
• GORM — Hooks — ลำดับ hook ฝั่ง Go (BeforeSave → … → AfterSave → commit or rollback) · ยืนยันว่า GORM ไม่มี hook หลัง commit