scaffold — โค้ดที่เครื่องเขียนให้ทั้งชุด แล้วเราต้องอ่านให้ออก

1 · scaffold คืออะไร — ชุดเปิดแผนกใหม่สำเร็จรูป

ที่ผ่านมาเราสร้างของทีละชิ้น: generate model (บท 99) · เขียน route (บท 101) · เขียน controller (บท 102) · เขียน view (บท 103)
scaffold คือคำสั่ง generate ตัวใหญ่ที่ทำทุกชิ้นนั้นให้ในทีเดียว สำหรับของหนึ่งอย่าง (เช่น หมวดหมู่) ได้หน้าเว็บที่ดูรายการ · ดูทีละชิ้น · สร้าง · แก้ · ลบ ได้ทันที

สไลด์เรียกมันว่า "vibe code รุ่นปี 2005" (vibe code = บอก AI ว่าอยากได้อะไรแล้วรับโค้ดมาใช้เลย โดยไม่ได้เขียนเอง) — สั่งคำเดียวได้โค้ดมาทั้งกอง เหมือนสั่ง AI ทุกวันนี้
ต่างกันที่ scaffold ไม่ได้ "คิด" อะไรเลย มันเติมชื่อที่เราให้ลงในแม่แบบที่เตรียมไว้ · ผลจึงเหมือนกันทุกครั้ง และไม่รู้อะไรเกี่ยวกับร้านเราเลย

เทียบกับ Go: ตอนทำ wongnok API ด้วย Go คุณเขียนเองทุกชิ้น — struct ของ GORM (บท 27) · ไฟล์ SQL ของ goose (บท 31) · handler ของ Gin ทีละตัว (บท 38) · Go ไม่มีคำสั่งมาตรฐานที่เขียนชุดนี้ให้ · Rails มี เพราะทุกแอป Rails วางของที่เดิมตามกฎตั้งชื่อ (ร้านแฟรนไชส์ที่ทุกสาขาวางของตำแหน่งเดียวกัน)

2 · สั่งคำเดียว ได้อะไรมา

เปิดโฟลเดอร์แอป wongnok_blog แล้วสั่งสร้างแผนกหมวดหมู่ ที่มีสามช่อง: name (ชื่อหมวด) · slug (ชื่อสั้นภาษาอังกฤษไว้ใส่ใน URL เช่น one-dish) · description (คำอธิบายยาว ๆ)

$ bin/rails generate scaffold Category name:string slug:string description:text
      invoke  active_record
      create    db/migrate/20261104120550_create_categories.rb
      create    app/models/category.rb
      invoke    test_unit
      create      test/models/category_test.rb
      create      test/fixtures/categories.yml
      invoke  resource_route
       route    resources :categories
      invoke  scaffold_controller
      create    app/controllers/categories_controller.rb
      invoke    tailwindcss
      create      app/views/categories
      create      app/views/categories/index.html.erb
      create      app/views/categories/edit.html.erb
      create      app/views/categories/show.html.erb
      create      app/views/categories/new.html.erb
      create      app/views/categories/_form.html.erb
      create      app/views/categories/_category.html.erb
      invoke    resource_route
      invoke    test_unit
      create      test/controllers/categories_controller_test.rb
      invoke    helper
      create      app/helpers/categories_helper.rb
      invoke      test_unit
      invoke    jbuilder
      create      app/views/categories/index.json.jbuilder
      create      app/views/categories/show.json.jbuilder
      create      app/views/categories/_category.json.jbuilder

• Category name:string … — ชื่อ model เป็นเอกพจน์ตัวใหญ่ ตามกฎ (บท 99) · ตามด้วย ชื่อช่อง:ชนิด แบบเดียวกับ generate model · string = ข้อความสั้น · text = ข้อความยาว
• invoke = "เรียกผู้ช่วยแผนกนี้มาทำงาน" · create = "เขียนไฟล์นี้แล้ว" · route = "เติมบรรทัดนี้ลงไฟล์ route"
• คำหลัง invoke คือชื่อผู้ช่วยแต่ละคน: active_record เขียน model + migration · test_unit เขียนเทส · tailwindcss เขียนหน้าเว็บที่แต่งด้วย Tailwind · helper เขียนไฟล์ helper · jbuilder เขียนแบบตอบเป็น JSON — ไม่ต้องจำ ดูตารางข้างล่างพอ
• เลข 20261104120550 คือวันเวลาที่สั่ง ของคุณจะต่าง

จัดกลุ่มใหม่ให้อ่านง่าย — ทุกไฟล์เข้าช่องในร้านที่เรารู้จักแล้ว:

ผมนับจาก git: ไฟล์ใหม่ 16 ไฟล์ + แก้ config/routes.rb 1 บรรทัด รวม 265 บรรทัด ใช้เวลาประมาณ 0.4 วินาที (วัดสองรอบได้ 0.42 กับ 0.46 · เครื่องคุณจะต่าง) · สไลด์ใช้ตัวเลขต่างไปนิด (ดูตารางท้ายบท) แต่แก่นเหมือนกัน: ไม่ได้พิมพ์โค้ดเองสักบรรทัด

ไฟล์ migration ยังไม่ได้รัน (ใบสั่งช่างเขียนเสร็จแล้ว แต่ช่างยังไม่มาต่อตู้) — สั่งรันก่อน:

$ bin/rails db:migrate
== 20261104120550 CreateCategories: migrating =================================
-- create_table(:categories)
   -> 0.0105s
== 20261104120550 CreateCategories: migrated (0.0105s) ========================

แปลว่า "เริ่มทำใบสั่งช่าง CreateCategories → ต่อลิ้นชักใหม่ชื่อ categories (create_table) ใช้เวลา 0.01 วินาที → เสร็จ" · ชุดเดียวกับที่เห็นในบท 108 · เวลาของคุณจะต่าง

แล้วถามพนักงานต้อนรับว่ารายการใหม่มีอะไรบ้าง (-c categories = ขอดูเฉพาะของแผนก categories):

$ bin/rails routes -c categories
       Prefix Verb   URI Pattern                    Controller#Action
   categories GET    /categories(.:format)          categories#index
              POST   /categories(.:format)          categories#create
 new_category GET    /categories/new(.:format)      categories#new
edit_category GET    /categories/:id/edit(.:format) categories#edit
     category GET    /categories/:id(.:format)      categories#show
              PATCH  /categories/:id(.:format)      categories#update
              PUT    /categories/:id(.:format)      categories#update
              DELETE /categories/:id(.:format)      categories#destroy

8 เส้นชุดเดียวกับ resources :posts ในบท 101 ทุกตัวอักษร แค่เปลี่ยนชื่อ · (.:format) ท้าย URL แปลว่าต่อท้ายด้วย .json ได้ — เก็บไว้ดูในหัวข้อ 4

3 · เปิดแผนกใหม่ ลองใช้จริง

เปิดร้านด้วย bin/rails server แล้วเปิด browser ที่ http://localhost:3000/categories · จะเห็นหัวข้อ Categories · ปุ่ม New category · และข้อความ No categories found.

ลองทำตามนี้: กด New category → กรอก Name อาหารจานเดียว · Slug one-dish · Description ข้าวราดแกง กะเพรา ข้าวมันไก่ → กด Create Category · หน้าเว็บพาไป /categories/1 พร้อมข้อความสีเขียว Category was successfully created.

หน้าต่างที่รัน server จด log ไว้แบบนี้ (ผมตัดคอมเมนต์ /*action=…*/ ท้าย SQL และบรรทัด ↳ ออกให้อ่านง่าย):

Started POST "/categories" for ::1 at 2026-11-04 19:08:46 +0700
Processing by CategoriesController#create as TURBO_STREAM
  Parameters: {"authenticity_token" => "[FILTERED]", "category" => {"name" => "อาหารจานเดียว", "slug" => "one-dish", "description" => "ข้าวราดแกง กะเพรา ข้าวมันไก่"}, "commit" => "Create Category"}
  TRANSACTION (0.9ms)  BEGIN
  Category Create (3.1ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "description", "created_at", "updated_at") VALUES ('อาหารจานเดียว', 'one-dish', 'ข้าวราดแกง กะเพรา ข้าวมันไก่', '2026-11-04 12:08:46.921718', '2026-11-04 12:08:46.921718') RETURNING "id"
  TRANSACTION (1.0ms)  COMMIT
Redirected to http://localhost:3000/categories/1
Completed 302 Found in 7ms (ActiveRecord: 5.4ms (1 query, 0 cached) | GC: 0.0ms)

ทีนี้ลองแบบที่ลูกค้าขี้เกียจทำ:

  Parameters: {"authenticity_token" => "[FILTERED]", "category" => {"name" => "", "slug" => "", "description" => ""}, "commit" => "Create Category"}
  Category Create (3.1ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "description", "created_at", "updated_at") VALUES ('', '', '', '2026-11-04 12:08:56.935084', '2026-11-04 12:08:56.935084') RETURNING "id"
Redirected to http://localhost:3000/categories/2
Completed 302 Found in 6ms (ActiveRecord: 5.6ms (1 query, 0 cached) | GC: 0.0ms)

ได้แฟ้มว่างมาหนึ่งแผ่นแล้ว (เลขที่ 2) — ใช้มันลองอีกสองอย่าง อย่าแตะแฟ้มเลขที่ 1 เพราะหัวข้อ 6 ยังใช้ · ที่หน้าแฟ้มว่าง กด Edit this category กรอก Name ของหวาน · Slug dessert แล้วกด Update Category · จากนั้นกด Destroy this category (browser ถาม "Are you sure?" ให้กด OK) · ได้ SQL ตามนี้ (ตัดมาเฉพาะบรรทัดที่หยิบ/แก้/ทิ้งแฟ้ม กับบรรทัดสุดท้าย · บรรทัด BEGIN · COMMIT มีเหมือนตอนสร้าง แต่ตัดออก):

# กด Update Category — PATCH /categories/2
  Category Load (2.3ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" WHERE "categories"."id" = 2 LIMIT 1
  Category Update (3.2ms)  UPDATE "categories" SET "name" = 'ของหวาน', "slug" = 'dessert', "updated_at" = '2026-11-04 12:09:03.833330' WHERE "categories"."id" = 2
Completed 303 See Other in 10ms (ActiveRecord: 8.7ms (2 queries, 0 cached) | GC: 0.0ms)

# กด Destroy this category — DELETE /categories/2
  Category Load (2.7ms)  SELECT "categories".* FROM "categories" WHERE "categories"."id" = 2 LIMIT 1
  Category Destroy (2.6ms)  DELETE FROM "categories" WHERE "categories"."id" = 2
Completed 303 See Other in 13ms (ActiveRecord: 9.3ms (2 queries, 0 cached) | GC: 0.2ms)

• SELECT "categories".* FROM "categories" WHERE "categories"."id" = 2 LIMIT 1 — "ขอทุกช่องของแฟ้มในลิ้นชัก categories เฉพาะแผ่นเลขที่ 2 เอาแผ่นเดียว" · มาจาก Category.find (หัวข้อ 4)
• UPDATE … SET "name" = 'ของหวาน', … WHERE "categories"."id" = 2 — "แก้แฟ้มเลขที่ 2: เขียนช่อง name กับ slug ใหม่ แล้วอัปเดตเวลาแก้" · ช่อง description ไม่ได้เปลี่ยน Rails เลยไม่เขียนทับ
• DELETE FROM "categories" WHERE "categories"."id" = 2 — "ทิ้งแฟ้มเลขที่ 2 ออกจากลิ้นชัก"
• 303 See Other — ญาติของ 302 แปลว่า "ไปเปิดหน้าอื่นด้วยการขอดูธรรมดา (GET)" · ใช้หลังแก้/ลบ เพราะถ้าตอบ 302 browser บางตัวจะเดินไปหน้าใหม่ด้วยคำสั่งเดิม (เช่น DELETE ซ้ำอีกรอบ) · 303 บังคับให้เป็น GET (เอกสารของ redirect_to เขียนไว้) · Turbo ของ Day 3 ก็อาศัยเลขนี้

ของแถม: จำ (.:format) ใน routes ได้ไหม — ลองต่อท้าย .json จะได้ข้อมูลเป็น JSON (แบบที่ Gin ตอบด้วย c.JSON) โดยไม่ได้เขียนอะไรเพิ่ม:

$ curl -s http://localhost:3000/categories.json
[{"id":1,"name":"อาหารจานเดียว","slug":"one-dish","description":"ข้าวราดแกง กะเพรา ข้าวมันไก่","created_at":"2026-11-04T12:08:46.921Z","updated_at":"2026-11-04T12:08:46.921Z","url":"http://localhost:3000/categories/1.json"}]

[ … ] คือรายการ · ในนั้นเหลือแฟ้มเลขที่ 1 แผ่นเดียวเพราะแผ่นที่ 2 ลบไปแล้ว · ช่อง url ไม่ได้อยู่ในตาราง ไฟล์ .jbuilder เติมให้ ว่าแฟ้มนี้ดูแบบ JSON ได้ที่ไหน

4 · อ่าน controller ทีละ action

ไฟล์ที่ยาวที่สุด (70 บรรทัด) และสำคัญที่สุด · อ่านทีละท่อน — ทุกบรรทัดใช้ของที่เรียนมาแล้ว ยกเว้นของใหม่ชื่อ respond_to ซึ่งอธิบายตรงที่เจอ

ท่อน 1 — before_action กับ 4 เมนูที่สั้นมาก

# app/controllers/categories_controller.rb
class CategoriesController < ApplicationController
  before_action :set_category, only: %i[ show edit update destroy ]

  # GET /categories or /categories.json
  def index
    @categories = Category.all
  end

  # GET /categories/1 or /categories/1.json
  def show
  end

  # GET /categories/new
  def new
    @category = Category.new
  end

  # GET /categories/1/edit
  def edit
  end

• before_action :set_category, only: %i[ show edit update destroy ] — "ก่อนเข้า 4 เมนูนี้ ให้เรียก set_category ก่อน" (บท 102) · %i[ … ] คือวิธีเขียน array ของ symbol แบบย่อ = [:show, :edit, :update, :destroy] · 4 เมนูนี้มีเลขที่แฟ้ม (:id) ใน URL ทั้งหมด จึงต้องไปหยิบแฟ้มก่อนเหมือนกัน
• @categories = Category.all — "เอาแฟ้มทุกแผ่นในลิ้นชัก" วางบนถาดให้หน้ารายการ · จำบรรทัดนี้ไว้ หัวข้อ 6 จะกลับมา
• def show · def edit ว่างเปล่า — เพราะ before_action หยิบ @category มาวางบนถาดให้แล้ว · ที่เหลือ Rails เปิด view ชื่อตรงกับเมนูให้เอง (implicit render บท 102)
• @category = Category.new — แฟ้มเปล่าที่ยังไม่ลงลิ้นชัก (บท 107) ให้ฟอร์มใช้เป็นแม่แบบ
• คอมเมนต์ # GET /categories … เหนือแต่ละเมนู = scaffold จดไว้ให้ว่าเมนูนี้รับ URL ไหน (ตรงกับตาราง routes หัวข้อ 2)

ท่อน 2 — create และของใหม่ชื่อ respond_to

  # POST /categories or /categories.json
  def create
    @category = Category.new(category_params)

    respond_to do |format|
      if @category.save
        format.html { redirect_to @category, notice: "Category was successfully created." }
        format.json { render :show, status: :created, location: @category }
      else
        format.html { render :new, status: :unprocessable_content }
        format.json { render json: @category.errors, status: :unprocessable_content }
      end
    end
  end

ตัด respond_to ออกก่อน จะเหลือท่าเดียวกับบท 110 เป๊ะ:

• Category.new(category_params) — สร้างแฟ้มจากของในฟอร์ม ที่ผ่านการคัดแล้ว (category_params อยู่ท่อน 4)
• if @category.save — เก็บได้ (true) → redirect_to @category พาไปหน้าแฟ้มนั้น พร้อมข้อความเขียว (notice: = flash ฝากโชว์หน้าถัดไปครั้งเดียว บท 102)
• else → render :new, status: :unprocessable_content — โชว์ฟอร์มเดิมพร้อมข้อผิดพลาด ตอบเลข 422 ("ข้อมูลไม่ผ่าน" บท 110) · Turbo ต้องได้ 422 ถึงจะวาดฟอร์มที่มีข้อผิดพลาดให้ (Day 3) · ตอนนี้ทางนี้ไม่มีวันเกิด เพราะไม่มีกฎ save จึงได้ true เสมอ (เห็นแล้วใน predict)

ของใหม่: respond_to do |format| = "ถามก่อนว่าลูกค้าอยากได้คำตอบแบบไหน" · มาจากหน้าเว็บ (HTML) → ทำตาม format.html { … } · มาทาง .json → ทำตาม format.json { … } · { … } คือ block (บท 93) ที่จะรันเฉพาะแบบที่ตรงกับลูกค้า

• format.json { render :show, status: :created, location: @category } — ฝั่ง JSON ไม่มีหน้าให้ redirect จึงตอบข้อมูลแฟ้มใหม่ (ใช้แบบ show.json.jbuilder) · เลข 201 (:created = "สร้างแล้ว") · location: = แนบที่อยู่ของแฟ้มใหม่ (/categories/1) ไปกับคำตอบ
• render json: @category.errors — เก็บไม่ได้ก็ส่งรายการข้อผิดพลาด (errors บท 110) กลับไปเป็น JSON แทนการโชว์ฟอร์ม

เทียบกับ Go: ใน Gin คุณเลือกเองในแต่ละ handler ว่าจะตอบ c.HTML(…) หรือ c.JSON(…) · ถ้าอยากได้ทั้งสองแบบจาก URL เดียว ต้องเขียน if ตรวจเอง · respond_to คือ if นั้นที่ Rails เตรียมไว้ให้

ท่อน 3 — update กับ destroy

  # PATCH/PUT /categories/1 or /categories/1.json
  def update
    respond_to do |format|
      if @category.update(category_params)
        format.html { redirect_to @category, notice: "Category was successfully updated.", status: :see_other }
        format.json { render :show, status: :ok, location: @category }
      else
        format.html { render :edit, status: :unprocessable_content }
        format.json { render json: @category.errors, status: :unprocessable_content }
      end
    end
  end

  # DELETE /categories/1 or /categories/1.json
  def destroy
    @category.destroy!

    respond_to do |format|
      format.html { redirect_to categories_path, notice: "Category was successfully destroyed.", status: :see_other }
      format.json { head :no_content }
    end
  end

• update หน้าตาเหมือน create ทุกอย่าง ต่างแค่ @category.update(…) แทน new + save (บท 107) และไม่ผ่านก็กลับไปฟอร์มแก้ (:edit)
• status: :see_other — คือเลข 303 ที่เห็นใน log หัวข้อ 3 · ส่วน status: :ok ฝั่ง JSON คือเลข 200 = "เรียบร้อย"
• @category.destroy! — ทิ้งแฟ้ม · ตัว ! แปลว่า "ถ้าทิ้งไม่ได้ให้ระเบิด" (กฎ ! บท 110) · ทิ้งเสร็จพาไปหน้ารายการ (categories_path)
• head :no_content — ฝั่ง JSON ตอบเลข 204 ("เรียบร้อย ไม่มีอะไรส่งกลับ")

ท่อน 4 — private: ผู้ช่วยสองคน

  private
    # Use callbacks to share common setup or constraints between actions.
    def set_category
      @category = Category.find(params.expect(:id))
    end

    # Only allow a list of trusted parameters through.
    def category_params
      params.expect(category: [ :name, :slug, :description ])
    end
end

• private — method ใต้คำนี้ route เรียกตรง ๆ ไม่ได้ เป็นผู้ช่วยหลังครัว ไม่ใช่เมนู (บท 102)
• คอมเมนต์อังกฤษ Use callbacks … ที่ scaffold เขียนมา — คำว่า callbacks ในที่นี้หมายถึง before_action นั่นเอง (ญาติของ callback ฝั่ง model บท 112)
• Category.find(params.expect(:id)) — หยิบแฟ้มตามเลขที่ใน URL (บท 107) · params.expect(:id) = "ต้องมี id และต้องเป็นค่าธรรมดา" · ถ้าไม่เจอแฟ้ม find ระเบิด และ Rails ตอบ 404 ("ไม่มีหน้านี้") ให้เอง · ผมลอง /categories/99: log ขึ้น Completed 404 Not Found แต่ในเครื่องเรา browser จะโชว์หน้าแดง ActiveRecord::RecordNotFound in CategoriesController#show กับ Couldn't find Category with 'id'="99" — ไม่ใช่โค้ดพัง เป็นหน้าช่วยนักพัฒนา · ลูกค้าบนเว็บจริงจะเห็นแค่หน้า 404
• params.expect(category: [ :name, :slug, :description ]) — "เปิดกล่อง category (ที่เห็นใน log หัวข้อ 3) แล้วหยิบแค่สามช่องนี้" · ช่องอื่นที่ลูกค้าแอบเขียนมาถูกตัดทิ้ง = strong parameters (บท 117)

5 · อ่าน model · migration · ฟอร์ม

สามไฟล์นี้สั้นมาก — สั้นจนน่าสงสัย:

# app/models/category.rb
class Category < ApplicationRecord
end

# db/migrate/20261104120550_create_categories.rb
class CreateCategories < ActiveRecord::Migration[8.1]
  def change
    create_table :categories do |t|
      t.string :name
      t.string :slug
      t.text :description

      t.timestamps
    end
  end
end

• model ว่าง — คนดูแลสต็อกที่ไม่มีกฎสักข้อ (ไม่มี validates บท 110) · ไม่รู้ว่าเกี่ยวกับใคร (ไม่มี association = การผูกกับตารางอื่น เช่น หมวดหนึ่งมีหลายบทความ — บท 115)
• migration — ต่อลิ้นชักสามช่อง + t.timestamps (ช่องเวลาสร้าง/แก้ ซึ่ง Rails ใส่ null: false ให้เองสองช่องนี้) · แต่ช่องของเราไม่มี null: false (ปล่อยว่างได้) · slug ไม่มี index (ไม่มีป้ายแท็บ บท 109) และไม่มี unique (ซ้ำได้ บท 111)

ส่วนฟอร์มอยู่ในไฟล์ที่ชื่อขึ้นต้นด้วยขีดล่าง · ผมตัดคลาสแต่งหน้าตา (class: …) ออก และย่อบางท่อนเป็นคำอธิบายไทยในเครื่องหมาย … ให้เห็นโครง (ไฟล์จริงยาวกว่านี้):

<%# app/views/categories/_form.html.erb (ตัด class ของ Tailwind ออก) %>
<%= form_with(model: category) do |form| %>
  <% if category.errors.any? %>
    … โชว์รายการข้อผิดพลาด (category.errors บท 110) …
  <% end %>

  <%= form.label :name %>
  <%= form.text_field :name %>
  … slug แบบเดียวกัน · description ใช้ form.textarea (ช่องกรอกหลายบรรทัด) …
  <%= form.submit %>
<% end %>

• บรรทัดแรก <%# … %> คือคอมเมนต์ของ ERB (มี # ต่อท้าย <% · บท 103) — ไม่โผล่บนหน้าเว็บ
• ไฟล์ที่ชื่อขึ้นต้นด้วย _ เรียกว่า partial (ของใหม่) = ชิ้นส่วนหน้าเว็บที่เอาไปใช้ซ้ำได้ · หน้า new กับหน้า edit เรียกฟอร์มชิ้นเดียวกันด้วย <%= render "form", category: @category %> ("form" = ไฟล์ _form โดยไม่ต้องพิมพ์ขีดล่าง · category: = ส่งแฟ้มบนถาดเข้าไปในชื่อ category)
• _category.html.erb ก็เป็น partial — โชว์แฟ้มหนึ่งแผ่น ใช้ทั้งหน้ารายการ (วนทีละแผ่น) และหน้า show
• form_with(model: category) do |form| — วาดฟอร์มของแฟ้มนี้ · form คือผู้ช่วยวาดช่อง (บท 97 ที่ถามว่า "f โผล่มาจากไหน") · form.label :name = ป้ายชื่อช่อง (ขึ้นว่า Name) · form.text_field :name = ช่องกรอกของ name · form.submit = ปุ่มส่งฟอร์ม

คำถามที่น่าสนใจ: ฟอร์มชิ้นเดียว ทำไมหน้า new ส่งไปสร้าง แต่หน้า edit ส่งไปแก้? ผมดึง HTML ของสองหน้ามาดูเฉพาะแท็กฟอร์มกับปุ่ม:

<!-- หน้า /categories/new -->
<form action="/categories" accept-charset="UTF-8" method="post">
<input type="submit" name="commit" value="Create Category" data-disable-with="Create Category" />

<!-- หน้า /categories/1/edit -->
<form action="/categories/1" accept-charset="UTF-8" method="post">
<input type="hidden" name="_method" value="patch" />
<input type="submit" name="commit" value="Update Category" data-disable-with="Update Category" />

form_with ถามแฟ้มว่า persisted? ("อยู่ในลิ้นชักแล้วหรือยัง" บท 107): แฟ้มใหม่ → ส่งไป /categories ปุ่ม Create · แฟ้มที่มีเลขที่แล้ว → ส่งไป /categories/1 ปุ่ม Update · _method = "patch" คือป้ายซ่อนที่บอก Rails ให้ถือว่าเป็น PATCH เพราะฟอร์ม HTML ส่งได้แค่ GET กับ POST

ส่วนที่เหลือในแท็กไม่ต้องสนใจ: accept-charset="UTF-8" = ส่งตัวอักษรแบบที่รองรับภาษาไทย · data-disable-with = กดแล้วปุ่มกดซ้ำไม่ได้ระหว่างรอ (กันลูกค้ากดสองที)

6 · ของที่ scaffold ไม่ให้ = ของที่ AI ไม่ให้

ตอนนี้ร้านเปิดแผนกหมวดหมู่ได้แล้ว · ลองทำตัวเป็นลูกค้าที่ทำพลาดในครัวทดลอง (bin/rails console) · สมมติว่ามีหมวด one-dish อยู่แล้วหนึ่งอัน (จากหัวข้อ 3) แล้วสร้างอีกอันด้วย slug ซ้ำ:

wongnok-blog(dev):001> Category.create(name: "อาหารเส้น", slug: "one-dish")
wongnok-blog(dev):002> Category.where(slug: "one-dish").count
wongnok-blog(dev):003> Category.new.save

wongnok-blog(dev):001> Category.create(name: "อาหารเส้น", slug: "one-dish")
  TRANSACTION (0.5ms)  BEGIN
  Category Create (1.4ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "description", "created_at", "updated_at") VALUES ('อาหารเส้น', 'one-dish', NULL, '2026-11-04 12:12:00.817389', '2026-11-04 12:12:00.817389') RETURNING "id"
  TRANSACTION (1.1ms)  COMMIT
=>
#<Category:0x00000001285b3ff0
 id: 3,
 name: "อาหารเส้น",
 slug: "one-dish",
 description: nil,
 created_at: "2026-11-04 12:12:00.817389000 +0000",
 updated_at: "2026-11-04 12:12:00.817389000 +0000">
wongnok-blog(dev):002> Category.where(slug: "one-dish").count
  Category Count (2.3ms)  SELECT COUNT(*) FROM "categories" WHERE "categories"."slug" = 'one-dish'
=> 2
wongnok-blog(dev):003> Category.new.save
  TRANSACTION (1.4ms)  BEGIN
  Category Create (2.6ms)  INSERT INTO "categories" ("name", "slug", "description", "created_at", "updated_at") VALUES (NULL, NULL, NULL, '2026-11-04 12:12:03.505033', '2026-11-04 12:12:03.505033') RETURNING "id"
  TRANSACTION (1.6ms)  COMMIT
=> true

ทั้ง scaffold และ AI เขียนโค้ดที่ทำงานได้ให้เราได้ · แต่ทั้งคู่ไม่รู้ว่าร้านเราทำงานยังไง — สไลด์หน้า 55 แบ่งของที่ขาดเป็น 6 เรื่อง ผมโยงแต่ละเรื่องกลับไปบทที่สอนวิธีเติม:

ข้อ 4 ดูจาก log ได้เลย — ตอนเปิดหน้ารายการ Rails ยิง SELECT "categories".* FROM "categories" ("ขอทุกช่องของทุกแผ่นในลิ้นชัก categories" ไม่มี LIMIT) · วันนี้มี 3 แผ่นเลยเร็ว · สไลด์ยกตัวอย่างว่าถ้ามี 50,000 แผ่นก็ดึงมาหมดทุกครั้งที่มีคนเปิดหน้า

สไลด์หน้า 54 ร่างโค้ดที่ต้องเติมไว้ให้เห็นภาพ — อ่านเป็นแผนที่ว่าแต่ละบรรทัดมาจากบทไหน (ลงมือเติมจริงใน Lab บท 119):

อีกเรื่องที่เห็นจากสองการทดลอง: ฟอร์มส่งข้อความว่าง '' ส่วน console ส่ง NULL · NOT NULL ของตู้กันได้แค่ NULL — ผมลองกับตารางทดสอบที่มี NOT NULL: ใส่ '' ผ่าน · ใส่ NULL ได้ ActiveRecord::NotNullViolation · ข้อความว่างจากฟอร์มจึงต้องให้ presence: true เป็นคนกัน · validation กับ constraint ต้องมาคู่กัน เพราะกันคนละรู (ประโยคหลักข้อ ② ของวัน)

7 · checklist 8 ข้อ ตรวจงานที่ AI (หรือ scaffold) เขียน

เวลาได้โค้ดชั้นข้อมูลมาจาก AI · จาก scaffold · หรือจากเพื่อน ให้ไล่ถาม 8 ข้อนี้ก่อนรับ (สไลด์หน้า 56) · ทุกข้อคือเรื่องที่เรียนมาทั้งวัน — ถ้าข้อไหนตอบไม่ได้ ย้อนไปบทนั้น

ข้อ 1–2 คือ "กฎคู่" ของบท 111 (ซึ่งมี checklist ฉบับละเอียดของเรื่องนี้อยู่แล้ว) · ข้อ 3–7 คือ "ร้านตอนคนเยอะ" · ข้อ 8 คือ "ร้านที่มีคนไม่หวังดี" · scaffold ของเราตอบ "ไม่มี" เกือบทุกข้อ — ซึ่งเป็นเรื่องปกติของโค้ดตั้งต้น ไม่ใช่ความผิดของมัน

ภารกิจ — scaffold Ingredient แล้วตรวจรับตาม checklist

      create    db/migrate/20261104124304_create_ingredients.rb
      create    app/models/ingredient.rb
      create      test/models/ingredient_test.rb
      create      test/fixtures/ingredients.yml
       route    resources :ingredients
      create    app/controllers/ingredients_controller.rb
      create      app/views/ingredients
      create      app/views/ingredients/index.html.erb
      create      app/views/ingredients/edit.html.erb
      create      app/views/ingredients/show.html.erb
      create      app/views/ingredients/new.html.erb
      create      app/views/ingredients/_form.html.erb
      create      app/views/ingredients/_ingredient.html.erb
      create      test/controllers/ingredients_controller_test.rb
      create      app/helpers/ingredients_helper.rb
      create      app/views/ingredients/index.json.jbuilder
      create      app/views/ingredients/show.json.jbuilder
      create      app/views/ingredients/_ingredient.json.jbuilder

class CreateIngredients < ActiveRecord::Migration[8.1]
  def change
    create_table :ingredients do |t|
      t.string :name

      t.timestamps
    end
  end
end

Ingredient ต้องมี name ห้ามว่าง และห้ามซ้ำ — เติมทั้ง validation ใน model และ constraint ใน migration ใหม่
(null: false + unique index) · หน้า index ให้เรียงตามชื่อและ limit 50 · อย่าแก้ migration เดิมที่รันไปแล้ว

ทดสอบความเข้าใจ

ถามกลับได้เลย — ถ้าอ่าน controller แล้วติดบรรทัดไหน หรืออยากรู้ว่า checklist ข้อไหนใช้กับโค้ดในงานของคุณยังไง ก็อปโค้ดนั้นมาถาม AI ได้เลยว่า "ไล่ checklist 8 ข้อนี้กับโค้ดนี้ให้หน่อย"

ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

อ้างอิง

• Rails Guides — The Rails Command Line — อ่านหัวข้อ 4.4 Generating Scaffolds รายการไฟล์ทางการของ scaffold เกือบเหมือนหัวข้อ 2 ของบทนี้ (คู่มือใช้ Post · ขึ้น erb แทน tailwindcss และมีไฟล์เทส test/system/… เพิ่มหนึ่งไฟล์ที่แอปเราไม่มี)
• Rails Guides — Action Controller Overview — อ่านหัวข้อ 7 Controller Callbacks (before_action · only:) แล้วย้อนไปหัวข้อ 4 Strong Parameters (params.expect)
• Rails API — ActionController::MimeResponds#respond_to — อ่านตัวอย่างแรกที่เขียน respond_to do |format| และประโยค "What that says is…" ใต้มัน · ตัวอย่างใช้ format.xml แทน JSON แต่หลักเดียวกัน (ทานที่ร้าน vs กลับบ้าน)
• Rails Guides — Action View Form Helpers — อ่านหัวข้อ 2 Creating Forms with Model Objects ที่อธิบายว่า form_with model: เลือก create หรือ update จากแฟ้มใหม่หรือเก่า
• Rails Guides — Layouts and Rendering in Rails — อ่านหัวข้อ 3.4 Using Partials (ไฟล์ _form · _category)
• Rails Guides — Rails Internationalization (I18n) API — แค่อ่านย่อหน้าแรกให้รู้ว่ามีระบบแปลข้อความ (ข้อ 6 ของของที่ขาด) · ไม่อยู่ในคอร์ส