เมื่อโค้ดพัง — rescue แทน if err != nil และ duck typing

1 · ทวน Go: error คือ "ค่า" ที่ส่งคืนมา

เริ่มจากของที่คุณรู้แล้ว ตัวอย่างทั้งบทจะใช้เรื่องเดียวกัน: แบ่งบิลค่าอาหาร — ยอด 900 บาท หารกันกี่คน
ใน Go ฟังก์ชันที่อาจพังจะคืนค่าสองตัว: ผลลัพธ์ กับ error

// main.go (Go)
package main

import (
	"errors"
	"fmt"
)

func splitBill(total, people int) (int, error) {
	if people == 0 {
		return 0, errors.New("จำนวนคนเป็น 0 ไม่ได้")
	}
	return total / people, nil
}

func main() {
	share, err := splitBill(900, 0)
	if err != nil {
		fmt.Println("แบ่งบิลไม่ได้:", err)
		return
	}
	fmt.Println("คนละ", share)
}

$ go run .
แบ่งบิลไม่ได้: จำนวนคนเป็น 0 ไม่ได้

• (int, error) — บอกว่าฟังก์ชันนี้คืนของสองอย่าง: ตัวเลข และ error
• return 0, errors.New(...) — มีปัญหา: คืนเลข 0 เป็นค่าหลอก ๆ พร้อม error ที่บอกว่าเพราะอะไร
• return total / people, nil — ไม่มีปัญหา: error เป็น nil (ไม่มี error)
• if err != nil — คนเรียกต้องเช็คเองทุกครั้ง ว่าที่ได้มามี error ติดมาไหม

สรุปง่าย ๆ: ใน Go error เดินทางมากับค่าที่ return เหมือนของชิ้นหนึ่ง · ใครได้รับก็ต้องหยิบขึ้นมาดูเอง แล้วตัดสินใจว่าจะจัดการเลย หรือ return err ส่งต่อให้ชั้นบน

2 · Ruby: error ถูก "โยน" ขึ้นไปจนกว่าจะมีคนรับ

Ruby ไม่คืน error เป็นค่า · พอเกิดเรื่องผิดปกติ Ruby จะหยุดบรรทัดนั้นทันที แล้วโยน error ออกไปหา "คนรับ" ที่อยู่ข้างบน
"ข้างบน" คือ method ที่เรียกเรามา แล้วก็ method ที่เรียก method นั้นมาอีกที ไล่ขึ้นไปทีละชั้น · ถ้าไม่มีใครรับเลยสักชั้น — โปรแกรมหยุดทั้งตัว

มาดูของจริง นี่คือการแบ่งบิลแบบ Ruby ที่ยังไม่มีใครรับ error:

# crash.rb — แบ่งบิลร้านอาหาร
def split_bill(total, people)
  total / people
end

puts "เริ่มคิดเงิน"
puts split_bill(900, 3)
puts split_bill(900, 0)
puts "คิดเงินเสร็จ"

• def split_bill(total, people) — method รับยอดเงินกับจำนวนคน · ไม่มีช่อง error เหมือน Go
• total / people — หารกัน · บรรทัดเดียวของ method จึงเป็นค่าที่คืน
• บรรทัดล่าง ๆ เรียกสามครั้ง: หาร 3 คน · หาร 0 คน (จะพัง) · แล้วพิมพ์ว่าเสร็จ

$ ruby crash.rb
เริ่มคิดเงิน
300
crash.rb:3:in 'Integer#/': divided by 0 (ZeroDivisionError)
	from crash.rb:3:in 'Object#split_bill'
	from crash.rb:8:in '<main>'
$ echo $?
1

สังเกตว่า "คิดเงินเสร็จ" ไม่ถูกพิมพ์ · พอหารด้วย 0 Ruby โยน error ออกมา ไม่มีใครรับ โปรแกรมจึงหยุดตรงนั้น · echo $? ได้ 1 แปลว่า "จบแบบพัง" (0 = จบปกติ)

3 · อ่านข้อความ error ให้ออก

ข้อความ error ดูน่ากลัว แต่จริง ๆ มันบอกทุกอย่างที่ต้องรู้ · ลองแยกของ crash.rb ทีละท่อน:

เคล็ดลับ: ดูวงเล็บท้ายบรรทัดแรกก่อน (พังเพราะอะไร) แล้วดูเลขบรรทัด (พังที่ไหน) · แค่สองอย่างนี้ก็แก้ได้เกินครึ่งแล้ว

4 · begin / rescue — ขึงคนรับ error

ถ้าไม่อยากให้โปรแกรมหยุด เราต้อง "ขึงคนรับ" ไว้ตรงที่คิดว่าจะพัง
ใส่โค้ดเสี่ยงไว้ระหว่าง begin กับ rescue แล้วเขียนว่าจะทำอะไรถ้าพัง:

# rescue1.rb
def split_bill(total, people)
  total / people
end

begin
  puts split_bill(900, 0)
rescue
  puts "แบ่งบิลไม่ได้"
end
puts "คิดเงินเสร็จ"

$ ruby rescue1.rb
แบ่งบิลไม่ได้
คิดเงินเสร็จ

• begin — "เริ่มเขตคุ้มครอง" · โค้ดข้างในถ้าพัง จะไม่หลุดออกไปไกล
• rescue — "ถ้าในเขตพัง ให้กระโดดมาทำตรงนี้แทน" · บรรทัด puts split_bill(...) พังกลางทาง เลยไม่ได้พิมพ์อะไร
• end — ปิดเขต · จากนั้นโปรแกรมเดินต่อปกติ "คิดเงินเสร็จ" จึงถูกพิมพ์

เทียบ Go: Go ไม่มีคู่คำนี้ — ทุกจุดที่อาจพังต้องเขียน if err != nil { ... } ต่อท้ายทีละจุด · ใน Ruby เขียน begin ... rescue ครอบทีเดียว คลุมได้หลายบรรทัด
ถ้าเคยเขียน TypeScript: begin ≈ try · rescue ≈ catch — คำต่างกันแต่หน้าที่เดียวกัน

รับเฉพาะชนิดที่อยากรับ

ในชีวิตจริง error มีหลายแบบ และแต่ละแบบควรจัดการต่างกัน · Ruby ให้เขียนชื่อชนิดไว้หลัง rescue ได้ แล้วเขียนกี่ช่องก็ได้
ตัวอย่างนี้จำนวนคนมาเป็นข้อความ (เหมือนที่ผู้ใช้พิมพ์มาในฟอร์ม) จึงพังได้สองแบบ:

# rescue2.rb — แยกรับทีละชนิด
def split_bill(total, people_text)
  people = Integer(people_text)   # แปลงข้อความเป็นตัวเลข
  total / people
end

["3", "0", "สาม"].each do |text|
  begin
    puts "คนละ #{split_bill(900, text)} บาท"
  rescue ZeroDivisionError
    puts "จำนวนคนเป็น 0 ไม่ได้"
  rescue ArgumentError => e
    puts "อ่านจำนวนคนไม่ออก: #{e.message}"
  ensure
    puts "  (ปิดบิล)"
  end
end

• Integer(people_text) — แปลงข้อความเป็นตัวเลข · หน้าตาเหมือนชื่อ class เพราะขึ้นต้นตัวใหญ่ แต่จริง ๆ เป็น method ธรรมดาที่ Ruby มีให้ · "3" ได้ 3 · แต่ "สาม" แปลงไม่ได้ จะโยน ArgumentError ("ค่าที่ส่งมาใช้ไม่ได้" — เคยเจอใน บท 93)
• [...].each do |text| ... end — วนทีละตัวในรายการ ตัวปัจจุบันชื่อ text (ทวน บท 93)
• rescue ZeroDivisionError — ช่องนี้รับเฉพาะเรื่องหารด้วยศูนย์
• rescue ArgumentError => e — รับเฉพาะ ArgumentError · ท่อน => e แปลว่า "เอา error ก้อนนั้นมาใส่ตัวแปรชื่อ e" จะได้เรียก e.message (ข้อความ) มาพิมพ์ได้ · ตั้งชื่ออื่นแทน e ก็ได้
• ensure — ทำเสมอ ไม่ว่าจะพังหรือไม่ (ละเอียดในหัวข้อ 6)

$ ruby rescue2.rb
คนละ 300 บาท
  (ปิดบิล)
จำนวนคนเป็น 0 ไม่ได้
  (ปิดบิล)
อ่านจำนวนคนไม่ออก: invalid value for Integer(): "สาม"
  (ปิดบิล)

แต่ละรอบไปตกคนละช่อง: "3" ไม่พัง · "0" ตกช่อง ZeroDivisionError · "สาม" ตกช่อง ArgumentError
Ruby ไล่ช่อง rescue จากบนลงล่าง แล้วเข้าช่องแรกที่ชนิดตรง — เข้าได้ช่องเดียว

แล้วถ้า error ที่เกิดไม่ตรงกับช่องไหนเลยล่ะ?

# only_one.rb — รับไว้แค่ชนิดเดียว
begin
  puts 900 / 0
rescue ArgumentError
  puts "รับ ArgumentError ไว้"
end
puts "ไปต่อ"

$ ruby only_one.rb
only_one.rb:3:in 'Integer#/': divided by 0 (ZeroDivisionError)
	from only_one.rb:3:in '<main>'

ช่อง rescue รอแค่ ArgumentError · ZeroDivisionError วิ่งผ่านหน้าไปเฉย ๆ แล้วไม่มีใครรับต่อ โปรแกรมเลยพัง · ไม่พิมพ์ทั้ง "รับ ArgumentError ไว้" และ "ไปต่อ"

5 · raise — โยน error เอง และสร้างชนิดของตัวเอง

บางทีเราอยากเป็นคนโยนเอง เช่น ลูกค้าสั่งเมนูที่หมดแล้ว — โค้ดไม่ได้พังทางเทคนิค แต่ทำต่อไม่ได้ทางธุรกิจ
นึกถึงกริ่งไฟไหม้ในหัวข้อ 2: raise คือเราเดินไปกดกริ่งเองเมื่อเห็นปัญหา · ใช้ raise และสร้างชนิด error ของเราเองได้ในสองบรรทัด:

# raise.rb — โยน error เอง
class OutOfStockError < StandardError
end

def order(menu, stock)
  raise OutOfStockError, "#{menu} หมดแล้ว" if stock == 0
  "ได้ #{menu} 1 จาน"
end

puts order("ข้าวผัด", 5)
begin
  puts order("ต้มยำ", 0)
rescue OutOfStockError => e
  puts "ขอโทษครับ: #{e.message}"
end

$ ruby raise.rb
ได้ ข้าวผัด 1 จาน
ขอโทษครับ: ต้มยำ หมดแล้ว

• class OutOfStockError < StandardError + end — สร้างชนิด error ใหม่ ชื่อ OutOfStockError โดยสืบทอดจาก StandardError (แม่ของ error "ทั่วไป" ใน Ruby) · ข้างในว่างได้ เพราะได้ของทุกอย่างจากแม่มาแล้ว
• raise ชนิด, "ข้อความ" — โยน error ชนิดนั้นออกไป พร้อมข้อความ
• ... if stock == 0 — Ruby ให้เขียน if ไว้ท้ายบรรทัดได้ อ่านว่า "ทำบรรทัดนี้ ถ้า stock เป็น 0"
• พอ raise แล้ว method หยุดทันที — บรรทัด "ได้ ... 1 จาน" ไม่ถูกรันในรอบต้มยำ
• rescue OutOfStockError => e — รับชนิดที่เราเพิ่งสร้าง แบบเดียวกับหัวข้อ 4

เพราะ error ทุกชนิดคือ class ที่สืบทอดกันเป็นตระกูล (ทวน < จาก บท 95) · rescue ชนิดไหน ก็รับลูกหลานของชนิดนั้นด้วย — เช่น rescue StandardError รับ OutOfStockError ได้ เพราะมันเป็นลูกของ StandardError

เทียบ Go: เหมือน errors.New("...") หรือสร้าง struct ที่มี method Error() · ต่างกันที่ Go คืน error ออกไป ส่วน Ruby โยน มันออกไป

# wrong_parent.rb — สืบทอดผิดแม่
class PaymentError < Exception
end

begin
  raise PaymentError, "บัตรถูกปฏิเสธ"
rescue => e
  puts "รับไว้แล้ว"
end

$ ruby wrong_parent.rb
wrong_parent.rb:6:in '<main>': บัตรถูกปฏิเสธ (PaymentError)

ท่าย่อ: rescue ห้อยท้าย method (ไม่ต้องมี begin)

ถ้าอยากคุ้มครองทั้ง method ไม่ต้องเขียน begin — เอา rescue ไปห้อยก่อน end ของ method ได้เลย · โค้ด Rails ใช้ท่านี้บ่อยมาก จำหน้าตาไว้:

# method_rescue.rb — rescue ห้อยท้าย method (ไม่ต้องมี begin)
def parse_people(text)
  Integer(text)
rescue ArgumentError
  puts "อ่านจำนวนคนไม่ออก ขอนับเป็น 1 คน"
  1
end

p parse_people("4")
p parse_people("four")

$ ruby method_rescue.rb
4
อ่านจำนวนคนไม่ออก ขอนับเป็น 1 คน
1

เขตคุ้มครองคือ "ทั้งตัว method" · ถ้าพัง ค่าบรรทัดสุดท้ายของช่อง rescue (1) จะกลายเป็นค่าที่ method คืน · (p คือพิมพ์ค่าออกมาแบบเห็นชนิดชัด ๆ — ทวน บท 93)

6 · ensure — ทำเสมอ ไม่ว่าจะพังหรือไม่

บางงานต้องทำทุกครั้ง ไม่ว่าทางจะราบรื่นหรือพังกลางทาง เช่น ปิดเตา ปิดไฟล์ ปิดการเชื่อมต่อ · ช่อง ensure มีไว้สำหรับงานแบบนี้ — ถ้าเคยใช้ defer ของ Go (บทเรียน 08) มันคือความคิดเดียวกัน: "ออกทางไหนก็ต้องผ่านตรงนี้"

# predict.rb
def cook
  puts "1. ตั้งกระทะ"
  raise "แก๊สหมด"
  puts "2. ผัดข้าว"
end

begin
  cook
  puts "3. เสิร์ฟ"
rescue => e
  puts "4. แจ้งลูกค้า: #{e.message}"
ensure
  puts "5. ปิดเตา"
end

$ ruby predict.rb
1. ตั้งกระทะ
4. แจ้งลูกค้า: แก๊สหมด
5. ปิดเตา

7 · ข้อดีข้อเสีย: Go กับ Ruby

ไม่มีแบบไหนดีกว่ากันทุกเรื่อง · ลองดูว่าแต่ละแบบแลกอะไรกับอะไร
ก่อนอื่น ลองทำแบบ "ขี้เกียจเช็ค" ใน Go — ทิ้ง error ด้วย _:

// Go: ทิ้ง error ด้วย _ แล้วไม่เช็ค
share, _ := splitBill(900, 0)
fmt.Println("คนละ", share)

$ go build ./...    # ผ่าน ไม่มีคำเตือน
$ go run .
คนละ 0

โปรแกรม Go ไม่พัง แต่บอกว่าคนละ 0 บาท — ค่าผิดที่เดินต่อไปเงียบ ๆ · ถ้าเป็น Ruby เราได้เห็นแล้วว่ามันพังดัง ๆ แทน

8 · ใน Rails: error ที่ไม่มีใครรับ = หน้า 500 (แต่ร้านไม่ปิด)

แอป Rails ก็คือโค้ด Ruby · ถ้าโค้ดใน controller (หัวหน้าเชฟที่รับใบสั่ง — เจอละเอียดใน บท 102) โยน error แล้วไม่มีใครรับ Rails จะเป็นคนรับชั้นบนสุดให้เอง แล้วตอบกลับไปเป็นหน้า error · server ไม่ดับ

ลองในแอป wongnok_blog (แอปบล็อกในสไลด์ — บทความหนึ่งชิ้นเรียกว่า Post) · ตอนนี้ยังไม่มี database (รอ Day 2) จึงจำลองบทความด้วย Hash แทน

ไฟล์ app/controllers/posts_controller.rb:

class PostsController < ApplicationController
  # จำลองบทความด้วย Hash (ของจริงจะอยู่ใน database — Day 2)
  POSTS = { 1 => "Rails วันแรก" }

  def show
    title = POSTS[params[:id].to_i]   # หาไม่เจอ → nil
    render plain: title.upcase
  end
end

• class PostsController < ApplicationController — controller ของบทความ สืบทอดจาก controller แม่ที่ rails new สร้างไว้ให้ (บท 102)
• POSTS = { 1 => "Rails วันแรก" } — Hash ที่มีบทความเลข 1 อยู่ชิ้นเดียว · ชื่อตัวใหญ่ล้วน = ค่าคงที่ (บท 91)
• params[:id] — เลขที่อยู่ใน URL เช่น /posts/2 ได้ "2" (เหมือน "จานที่ 2" ในใบสั่ง — บท 102) · .to_i แปลงเป็นตัวเลข
• render plain: ... — ส่งข้อความกลับไปให้ browser (บท 102)
• title.upcase — ทำเป็นตัวพิมพ์ใหญ่ · ถ้า title เป็น nil จะพัง (nil ไม่มี upcase)

เปิด server (bin/rails server) แล้วยิง request สามครั้ง: บทความที่มี → บทความที่ไม่มี → บทความที่มีอีกที

$ curl http://localhost:3000/posts/1
RAILS วันแรก
$ curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" http://localhost:3000/posts/2
500
$ curl http://localhost:3000/posts/1
RAILS วันแรก

# log ของ server ตอน /posts/2 (บางส่วน)
Completed 500 Internal Server Error in 0ms (ActiveRecord: 0.0ms (0 queries, 0 cached) | GC: 0.0ms)

NoMethodError (undefined method 'upcase' for nil):

app/controllers/posts_controller.rb:7:in 'PostsController#show'

• curl — โปรแกรมส่ง request จาก terminal (เหมือนเปิด browser แต่ได้ผลเป็นข้อความ) · -s -o /dev/null = ไม่ต้องโชว์เนื้อหาหน้าเว็บ · -w "%{http_code}\n" = พิมพ์แค่รหัสสถานะ · 500 = "server พังเอง" (Internal Server Error) · ข้อความที่ส่งกลับไม่มีการขึ้นบรรทัดใหม่ท้าย ถ้าลองเองใน zsh อาจเห็น % ต่อท้าย RAILS วันแรก — ไม่ใช่ error
• log บอกชนิด error · ข้อความ · และไฟล์กับบรรทัดที่พัง — อ่านแบบเดียวกับหัวข้อ 3 · ตัวเลข ms ในบรรทัด Completed เป็นเวลาที่ใช้ (ของคุณจะต่างไปทุกครั้ง) ข้ามไปได้
• request ที่สามยังได้คำตอบปกติ — พังแค่ request เดียว ร้านยังเปิดอยู่
• ถ้าเปิดด้วย browser จะได้หน้า debug ของ Rails ชื่อ Action Controller: Exception caught (เฉพาะตอนพัฒนาในเครื่อง)

ในโค้ด Rails จริง คุณจะเจอวิธี "ขึงคนรับให้ทุก action ทีเดียว" หน้าตาแบบนี้: rescue_from ActiveRecord::RecordNotFound, with: :render_404 — อ่านว่า "ถ้า action ไหนโยน error ชนิด หาข้อมูลไม่เจอ ให้ไปเรียก method render_404 แทน" · มันคือ rescue ที่ครอบทั้ง controller · ตอนนี้แค่จำหน้าตาไว้ ใช้จริงตอน Day 2

9 · Duck typing — ไม่ถามว่าเป็นใคร ถามแค่ว่า "ทำได้ไหม"

เปลี่ยนเรื่องนิดหนึ่ง แต่เกี่ยวกันมาก · ใน Go ถ้าอยากให้ฟังก์ชันรับ "ของอะไรก็ได้ที่มี Title()" คุณต้องประกาศ interface ไว้ก่อน แล้ว compiler จะตรวจให้ตอน build (ทวน บทเรียน 10):

// Go (บางส่วน — ไฟล์เต็มมี package, import และ type Menu ที่มี method Title())
type HasTitle interface {
	Title() string
}

func show(x HasTitle) {
	fmt.Println(x.Title())
}

// ... ใน main
show(Menu{})   // Menu มี Title() → ผ่าน
show(42)       // int ไม่มี Title() → build ไม่ผ่าน

$ go build ./...
# goduck
./main.go:19:7: cannot use 42 (constant of type int) as HasTitle value in argument to show: int does not implement HasTitle (missing method Title)

(# goduck คือชื่อ package ของตัวอย่าง) · Go จับได้ก่อนรัน · โปรแกรมไม่มีโอกาสได้รันสักบรรทัด
Ruby ไม่มี interface ให้ประกาศเลย · method แค่เรียก x.title ไปเฉย ๆ — ใครส่งอะไรมา ถ้ามี title ก็ผ่าน ไม่สนว่าเป็น class อะไร:

# duck.rb — ใครมี .title ก็ใช้ได้
class Post
  def title
    "Rails วันแรก"
  end
end

class Menu
  def title
    "ข้าวผัดกระเพรา"
  end
end

def show(x)
  puts x.title
end

show(Post.new)
show(Menu.new)
show(42)

• class Post กับ class Menu — สอง class ไม่เกี่ยวกันเลย ไม่มีแม่ร่วม ไม่มี interface · แค่บังเอิญมี method ชื่อ title เหมือนกัน (Post ตรงนี้เป็น class จำลองธรรมดา ไม่ใช่ Post ของ Rails)
• def show(x) — ไม่บอกเลยว่า x ต้องเป็นอะไร
• Post.new — สร้าง object จากแม่พิมพ์ Post (ทวน บท 95)

$ ruby duck.rb
Rails วันแรก
ข้าวผัดกระเพรา
duck.rb:15:in 'Object#show': undefined method 'title' for an instance of Integer (NoMethodError)

  puts x.title
        ^^^^^^
	from duck.rb:20:in '<main>'

สองบรรทัดแรกรันผ่านไปก่อน แล้วเพิ่งมาพังตอนถึง show(42) จริง ๆ · นี่คือความต่างที่สำคัญ: Go ตรวจตอน build · Ruby รู้ตัวตอนรันถึงบรรทัดนั้น

• for an instance of Integer — "กับ object ที่เป็นตัวเลข (Integer)" · instance = object ที่สร้างจาก class (บท 95)
• บรรทัด puts x.title กับ ^^^^^^ ข้างใต้ — Ruby ยกบรรทัดที่พังมาให้ดู แล้วขีดเส้นใต้จุดที่พัง (ตรง .title)

respond_to? — ถามก่อนว่า "ทำได้ไหม"

ทุก object ใน Ruby มี method respond_to? ไว้ถามล่วงหน้าว่า "ตอบ method ชื่อนี้ได้ไหม":

# respond.rb — ถามก่อนว่า "ทำได้ไหม"
class Menu
  def title
    "ข้าวผัดกระเพรา"
  end
end

p Menu.new.respond_to?(:title)
p 42.respond_to?(:title)

def safe_show(x)
  if x.respond_to?(:title)
    puts "หัวข้อ: #{x.title}"
  else
    puts "(#{x.class} ไม่มี title)"
  end
end

safe_show(Menu.new)
safe_show(42)

$ ruby respond.rb
true
false
หัวข้อ: ข้าวผัดกระเพรา
(Integer ไม่มี title)

• respond_to?(:title) — ส่งชื่อ method เป็น symbol (:title) · ได้ true หรือ false · ชื่อลงท้าย ? ตามธรรมเนียม "method ที่ตอบใช่/ไม่ใช่" (บท 93)
• x.class — ถามว่า object นี้เป็น class อะไร · 42 ได้ Integer
• ใช้แบบนี้ได้ แต่ไม่ต้องเขียนทุกที่ — ส่วนใหญ่ปล่อยให้พังแล้วแก้ที่ต้นเหตุดีกว่า

10 · NoMethodError — error ที่จะเจอบ่อยที่สุด

error ที่มือใหม่ Ruby เจอบ่อยมาก คือเรียก method บน nil — แปลว่า "ตัวแปรนี้ไม่มีค่า ทั้งที่คุณคิดว่ามี" · มักเกิดจากหาของไม่เจอมาตั้งแต่ก่อนหน้า:

# nil_title.rb — ของที่หาไม่เจอ = nil
posts = { 1 => "Rails วันแรก" }   # จำลองบทความด้วย Hash
title = posts[2]                  # ไม่มีบทความเลข 2 → ได้ nil
puts title.upcase

$ ruby nil_title.rb
nil_title.rb:4:in '<main>': undefined method 'upcase' for nil (NoMethodError)

puts title.upcase
          ^^^^^^^

วิธีแก้: อย่าแก้ที่บรรทัดที่พัง · ถามว่า "ทำไม title ถึงเป็น nil" แล้วย้อนไปบรรทัดก่อนหน้า — ที่นี่คือ posts[2] หาไม่เจอ · วิธีรับมือ nil ให้สวย ๆ อยู่ใน บท 94

11 · กับดักของคนที่มาจาก Go

มือ Go ที่เพิ่งมา Ruby มักสะดุดเรื่องเดิม ๆ · เรื่อง "ไม่มีใครบังคับให้รับ error" คุณเห็นกับตาแล้วในหัวข้อ 2 และ 8 · เรื่อง "เขียน for loop แทน map/select" ทวนได้ใน บท 92 · ที่เหลือ 4 ข้อ รันให้ดูสั้น ๆ:

① เลข 0 นับว่า "จริง"

# zero.rb
count = 0
if count
  puts "0 ถือว่าจริง!"
end
p count.zero?
p count.positive?

$ ruby zero.rb
0 ถือว่าจริง!
true
false

ใน Ruby มีแค่ false กับ nil ที่นับว่าเท็จ · อยากเช็คว่าเป็นศูนย์ให้ถามตรง ๆ ด้วย .zero? หรือ .positive? (มากกว่า 0) · (ใน Go เขียน if count กับตัวเลขไม่ได้อยู่แล้ว · ข้อนี้คนจาก TypeScript โดนบ่อยกว่า)

② บรรทัดสุดท้ายคือค่าที่คืน — เผลอเติมบรรทัดแล้วค่าเปลี่ยน

# last_line.rb
def full_name(first, last)
  name = "#{first} #{last}"
  puts "สร้างชื่อเสร็จแล้ว"   # เผลอเติมบรรทัดนี้ต่อท้าย
end

p full_name("สมชาย", "ใจดี")

$ ruby last_line.rb
สร้างชื่อเสร็จแล้ว
nil

คนจาก Go รอ return name แต่ Ruby คืนค่าของบรรทัดสุดท้าย ซึ่งคือ puts → nil เสมอ · ไม่มี error ไม่มีคำเตือน — แล้ว nil ตัวนี้จะไปพังเป็น NoMethodError ที่อื่นทีหลัง

③ ไม่มี type บอก — ส่งผิดชนิดแล้วไม่พัง แต่ได้ผลแปลก

# no_types.rb
def total(price, qty)
  price * qty
end

p total(5, 3)
p total("5", 3)

$ ruby no_types.rb
15
"555"

ส่ง "5" (ข้อความ) แทน 5 (ตัวเลข) — ไม่พังด้วยซ้ำ เพราะ string ก็มี * (แปลว่า "ทำซ้ำ 3 ครั้ง") · duck typing ทำงาน "ถูก" แต่ผลผิด · เมื่อไม่มี type ให้อ่าน วิธีรู้ว่า method รับอะไรคืออ่าน test (โค้ดที่ทดสอบ method นั้น — Day 4) และลองของจริงใน console (ครัวทดลองหลังร้าน — บท 104)

④ ชื่อไฟล์ใน Rails — ใช้ snake_case

ใน Go เราตั้งชื่อไฟล์อะไรก็ได้ แล้ว import เอาเอง · แต่ Rails หาไฟล์จากชื่อ โดยไม่ต้อง import (เหมือนร้านแฟรนไชส์ที่ของทุกชิ้นต้องอยู่ช่องที่ตั้งชื่อไว้ — ละเอียดใน บท 99)
กฎคือ class BlogPost ต้องอยู่ในไฟล์ blog_post.rb — ตัวเล็กทั้งหมด คั่นคำด้วย _ เรียกว่า snake_case · ถ้าตั้งชื่อ blogpost.rb (ติดกันหมด) Rails จะฟ้อง uninitialized constant BlogPost = "หา BlogPost ไม่เจอ"

ภารกิจ

# bill.rb — ขั้นที่ 1: ยังไม่มีใครรับ error
def split_bill(total, people_text)
  people = Integer(people_text)
  total / people
end

puts split_bill(900, "3")
puts split_bill(900, "0")
puts split_bill(900, "สาม")
puts "ร้านปิด"

# bill.rb — ขั้นที่ 2: มีคนรับแล้ว
def split_bill(total, people_text)
  people = Integer(people_text)
  "คนละ #{total / people} บาท"
rescue ZeroDivisionError
  "จำนวนคนต้องมากกว่า 0"
rescue ArgumentError => e
  "อ่านจำนวนคนไม่ออก (#{e.class})"
end

puts split_bill(900, "3")
puts split_bill(900, "0")
puts split_bill(900, "สาม")
puts "ร้านปิด"

# เช็คตัวเอง: ต้องได้ true ทั้งสามบรรทัด
p split_bill(900, "3") == "คนละ 300 บาท"
p split_bill(900, "0") == "จำนวนคนต้องมากกว่า 0"
p split_bill(900, "สาม") == "อ่านจำนวนคนไม่ออก (ArgumentError)"

$ ruby bill.rb
คนละ 300 บาท
จำนวนคนต้องมากกว่า 0
อ่านจำนวนคนไม่ออก (ArgumentError)
ร้านปิด
true
true
true

แบบทดสอบ

ถ้าเปิดสไลด์ดูประกอบ

ติดตรงไหน หรือรันแล้วได้ผลไม่เหมือนในบท — ถามกลับมาได้เลย พร้อมแปะข้อความ error ทั้งก้อนที่ได้

อ้างอิง

• Ruby 4.0 — Exceptions — อ่านหัวข้อ Unrescued Exceptions (ตรงกับหัวข้อ 2) แล้วต่อด้วย Rescued Exceptions ซึ่งมีหัวข้อย่อย Rescue Clauses · Ensure Clause · Begin-Less Exception Handlers (= rescue ห้อยท้าย method) · ปิดด้วย Custom Exceptions ที่แนะนำให้สืบทอดจาก StandardError (หรือ RuntimeError ซึ่งเป็นลูกของมัน)
• Ruby 4.0 — Exception Handling (syntax) — หน้าสั้น · หาประโยค “By default, StandardError and its subclasses are rescued” ซึ่งเป็นหลักฐานของกล่องเตือนในหัวข้อ 5
• Ruby 4.0 — class NoMethodError — ประโยคแรกของหน้าบอกว่ามันเกิดเมื่อ "เรียก method ที่ object นั้นไม่มี" พร้อมตัวอย่างสั้น ๆ — ชนิดเดียวกับหัวข้อ 9–10
• Ruby 4.0 — Object#respond_to? — อ่านคำอธิบายของ method เดียว · สังเกตว่ารับชื่อ method เป็น symbol (:title)
• Go Blog — Error handling and Go — อ่านช่วงต้นจนถึงตัวอย่าง if err != nil เพื่อทวนฝั่ง Go ก่อนเทียบกับ Ruby
• Rails Guides — rescue_from — ตัวอย่างแรกคือ rescue_from ActiveRecord::RecordNotFound, with: :record_not_found โครงเดียวกับสไลด์หน้า 30 · ตอนนี้อ่านให้เห็นภาพพอ ใช้จริง Day 2