JSON และ Struct Tags: ทำไม password ถึงหลุด (หรือหายไปเฉย ๆ)

1 · สองทิศทาง: Marshal และ Unmarshal

       JSON                                Go struct
  {                                    type Product struct {
    "id": 101,      ──Unmarshal()──▶       ID    int
    "name": "…",                           Name  string
    "price": 2590                          Price int
  }                 ◀──Marshal()───    }

2 · Struct Tag คือคำสั่งที่แปะไว้ท้าย field

type User struct {
    UserID   int    `json:"userId"`
    FullName string `json:"fullName"`
    Email    string `json:"email"`
}

// json.Marshal ได้:
{
  "userId": 101,
  "fullName": "Alice Smith",
  "email": "alice@email.com"
}

ถ้าไม่ใส่ tag เลย Go ใช้ชื่อ field ตรง ๆ:

// ผลรันจริงเมื่อไม่มี tag:
{"UserID":101,"FullName":"Alice Smith","Email":"alice@email.com"}

ซึ่งผิดธรรมเนียมของฝั่ง JSON — Google JSON Style Guide บอกว่า property name ควรเป็น camelCase ส่วน Go บังคับให้ field ที่จะ export ต้องขึ้นต้นตัวใหญ่ (PascalCase) struct tag คือสะพานเชื่อมสองธรรมเนียมนี้

UserID int `json:"userId" xml:"userId" validate:"required"`

3 · กับดักที่ 1: field ตัวเล็กหายไปเงียบ ๆ

ก่อนไปต่อ: กฎตัวพิมพ์ใหญ่-เล็กของ Go

Go ไม่มีคำว่า public/private — มันใช้ ตัวอักษรตัวแรกของชื่อ ตัดสินแทน:

ทำไมเรื่องนี้เกี่ยวกับ JSON: โค้ดที่แปลง struct เป็น JSON ไม่ได้อยู่ในไฟล์คุณ — มันอยู่ใน package encoding/json ของ Go ดังนั้นมันเห็นได้เฉพาะ field ที่เป็น exported เท่านั้น field ตัวเล็กจึงไม่มีทางเข้าหรือออก JSON ได้เลย ต่อให้แปะ tag ไว้

type User struct {
    ID       int    `json:"id"`
    Name     string `json:"name"`
    password string `json:"password"`   // ← p ตัวเล็ก
}

user := User{ID: 101, Name: "Alice", password: "secret123"}
data, _ := json.Marshal(user)
fmt.Println(string(data))

ด้านกลับ: อันตรายกว่ามาก

type LoginRequest struct {
    Email    string `json:"email"`
    password string `json:"password"`   // ← ตัวเล็ก
}

// รับ JSON: {"email":"peter@email.com","password":"123456"}
// หลัง json.Unmarshal:
req.Email      // "peter@email.com"
req.password   // ""  ← ว่างเปล่า! รหัสผ่านที่ผู้ใช้ส่งมาหายไปหมด

4 · omitempty — และเหตุผลที่มันหลอกคน

type User struct {
    ID       int    `json:"id"`
    Nickname string `json:"nickname,omitempty"`
}

user := User{ID: 101, Nickname: ""}
// ได้: {"id":101}     ← nickname หายไปเพราะว่าง

ดูสมเหตุสมผล จนกระทั่งเจอกรณีนี้:

type Item struct {
    Price  int  `json:"price,omitempty"`
    Active bool `json:"active,omitempty"`
}

item := Item{Price: 0, Active: false}
data, _ := json.Marshal(item)
fmt.Println(string(data))

ทางแก้: ใช้ pointer

type Item struct {
    Price  *int  `json:"price,omitempty"`
    Active *bool `json:"active,omitempty"`
}

// ไม่ต้องการส่งจริง ๆ — ปล่อยเป็น nil:
Item{}
// ได้: {}

// ต้องการส่งค่า zero จริง ๆ:
var price int
var active bool
Item{Price: &price, Active: &active}
// ได้: {"price":0,"active":false}   ← ส่งออกไปครบ

5 · json:"-" — ห้าม field นี้เข้าออก JSON

type User struct {
    ID           int    `json:"id"`
    Email        string `json:"email"`
    PasswordHash string `json:"-"`     // ← ไม่ออกไปแน่นอน
}

// ผลรันจริง: {"id":101,"email":"alice@example.com"}

type UserModel struct {
    ID           int
    Email        string
    PasswordHash string
}

type UserResponse struct {
    ID    int    `json:"id"`
    Email string `json:"email"`
}

6 · กฎของ json.Unmarshal() ที่ต้องรู้ครบ

6.1 ลืม & = ไม่ทำงาน แต่ได้ error บอก

json.Unmarshal(data, &product)   // ✅
json.Unmarshal(data, product)    // ❌

// error จริงที่ได้:
// json: Unmarshal(non-pointer main.ProductPrice)

เหตุผลย้อนไปที่ บทเรียน 07: Go ส่งค่าแบบ pass by value 100% — ถ้าไม่ส่ง pointer ไป Unmarshal จะแก้ได้แค่ copy อันนี้ยังดีที่มี error เตือน ไม่เหมือนกับดักอื่นในบทนี้

6.2 field ที่ JSON ไม่ได้ส่งมา → zero value

// JSON: {"name":"Alice"}
type User struct {
    Name   string `json:"name"`
    Age    int    `json:"age"`
    Active bool   `json:"active"`
}

// ผลรันจริง: {Name:Alice Age:0 Active:false}  — ไม่มี error

6.3 field ส่วนเกินใน JSON → ถูกทิ้งเงียบ ๆ

// JSON: {"email":"alice@example.com","admin":true}
type LoginRequest struct {
    Email string `json:"email"`
}

// ผลรันจริง: err = <nil>  ← ผ่านฉลุย "admin" หายไปเฉย ๆ

6.4 type ไม่ตรง → อันนี้มี error

// Struct ต้องการ int แต่ JSON ส่ง string มา
type Product struct {
    Price int `json:"price"`
}
// JSON: {"price":"2590"}

// error จริง:
// json: cannot unmarshal string into Go struct field
//       ProductPrice.price of type int

7 · เรื่องที่สไลด์ไม่ได้บอก: การจับคู่ key ไม่ สนตัวพิมพ์

type StrictUser struct {
    ID   string `json:"id"`
    Name string `json:"name"`
}

// JSON ส่งมาเป็นตัวพิมพ์ใหญ่:
json.Unmarshal([]byte(`{"ID":"P001","NAME":"Keyboard"}`), &u)

8 · json.NewDecoder() — เมื่อ Unmarshal ไม่พอ

Unmarshal ต้องได้ข้อมูลครบทั้งก้อนก่อนถึงจะเริ่มแกะได้ ส่วน NewDecoder อ่านทีละส่วนไปแกะไป — วิธีหลังนี้เรียกว่าอ่านแบบ stream

file, err := os.Open("product.json")
if err != nil {
    return err
}
defer file.Close()          // ← บทเรียน 08

var product Product
decoder := json.NewDecoder(file)

if err := decoder.Decode(&product); err != nil {
    return err
}

ปิดช่องโหว่ 6.3 ด้วย DisallowUnknownFields()

type User struct {
    ID   string `json:"id"`
    Name string `json:"name"`
}

raw := `{"name":"admin","isAdmin":true}`

decoder := json.NewDecoder(strings.NewReader(raw))
decoder.DisallowUnknownFields()      // ← เปิดโหมดเข้มงวด

if err := decoder.Decode(&user); err != nil {
    fmt.Println("error", err)
    return
}
// ผลรันจริง: error json: unknown field "isAdmin"

9 · ทดสอบความจำ

10 · ลงมือทำ

อ่านต่อจากต้นทาง

แหล่งหลักที่แนะนำ: JSON and Go — บทความทางการที่อธิบาย ทั้ง Marshal/Unmarshal/Decoder และเคสที่ไม่รู้โครงสร้างล่วงหน้า (map[string]any) ประมาณ 15 นาที
ตอนเขียนโค้ดจริงให้เปิด pkg.go.dev — json.Marshal ไว้ข้าง ๆ เพราะกฎการแปลงทุกข้อ (รวม omitempty และ -) อยู่ในหน้านั้นครบ

อ้างอิง

• The Go Blog — JSON and Go — บทความทางการ ครอบคลุมทั้ง encode/decode/stream
• pkg.go.dev — json.Marshal — กฎการแปลงทุกข้อ รวม tag options
• pkg.go.dev — DisallowUnknownFields
• Google JSON Style Guide — ที่มาของกฎ camelCase
• Go spec — Struct types — นิยามของ struct tag